चिकनगुनिया हा आफ्रिका, आशिया आणि अमेरिकेतील डासांद्वारे मानवांमध्ये पसरणारा रोग आहे; इतर क्षेत्रांमध्ये तुरळक उद्रेक नोंदवले गेले आहेत.
डेंग्यू आणि झिका यांची चिकुनगुनियासारखीच लक्षणे आहेत, ज्यामुळे चिकनगुनियाचे चुकीचे निदान करणे सोपे होते.
चिकुनगुनियामुळे ताप आणि तीव्र सांधेदुखी होते, जी अनेकदा दुर्बल होते आणि कालावधी बदलते; इतर लक्षणांमध्ये सांधे सुजणे, स्नायू दुखणे, डोकेदुखी, मळमळ, थकवा आणि पुरळ यांचा समावेश होतो.
चिकुनगुनिया विषाणू संसर्गासाठी सध्या कोणतीही मान्यताप्राप्त लस किंवा विशिष्ट उपचार नाही.
अहवाल आणि निदानातील आव्हानांमुळे, चिकुनगुनियाने बाधित लोकांची संख्या कमी लेखली जाते.
चिकुनगुनियामुळे होणारी गंभीर लक्षणे आणि मृत्यू दुर्मिळ असतात आणि सहसा इतर सहअस्तित्वात असलेल्या आरोग्य समस्यांशी संबंधित असतात.
विहंगावलोकन
चिकनगुनिया हा डासांमुळे होणारा विषाणूजन्य रोग आहे जो चिकुनगुनिया विषाणू (CHIKV) मुळे होतो, जो टोगाविरिडे कुटुंबातील अल्फाव्हायरस वंशातील आरएनए विषाणू आहे. चिकुनगुनिया हे नाव किमाकोंडे भाषेतील एका शब्दावरून आले आहे, ज्याचा अर्थ "कंटरट होणे" असा होतो.
वितरण आणि उद्रेक
CHIKV प्रथम 1952 मध्ये युनायटेड रिपब्लिक ऑफ टांझानियामध्ये आणि त्यानंतर आफ्रिका आणि आशियातील इतर देशांमध्ये ओळखले गेले (1). शहरी उद्रेक पहिल्यांदा 1967 मध्ये थायलंडमध्ये आणि 1970 मध्ये भारतात नोंदवले गेले (2). 2004 पासून, CHIKV चा प्रादुर्भाव अधिक वारंवार आणि व्यापक झाला आहे, अंशतः विषाणूजन्य रूपांतरांमुळे एडिस अल्बोपिक्टस डासांमुळे विषाणू अधिक सहजपणे पसरू शकतो. आशिया, आफ्रिका, युरोप आणि अमेरिकेतील 110 हून अधिक देशांमध्ये CHIKV ओळखले गेले आहे. ज्या बेटांवर लोकसंख्येच्या मोठ्या प्रमाणात संसर्ग झाला आहे आणि नंतर रोगप्रतिकारक आहे अशा बेटांवर संक्रमणास व्यत्यय आला आहे; तथापि, ज्या देशांमध्ये लोकसंख्येच्या मोठ्या भागांना अद्याप संसर्ग झालेला नाही अशा देशांमध्ये संक्रमण कायम राहते.
एडीस इजिप्ती किंवा एडिस अल्बोपिक्टस डासांची प्रस्थापित लोकसंख्या असलेल्या सर्व प्रदेशांमध्ये आता स्थानिक डासांमुळे पसरणारे संक्रमण अनुभवले आहे.
संसर्ग
चिकुनगुनिया विषाणू डासांद्वारे प्रसारित केला जातो, सामान्यतः एडीस (स्टेगोमिया) इजिप्टी आणि एडीस (स्टेगोमिया) अल्बोपिक्टस, जे डेंग्यू आणि झिका विषाणू देखील प्रसारित करू शकतात. हे डास प्रामुख्याने दिवसा उजेडात चावतात. ते उभे पाणी असलेल्या कंटेनरमध्ये अंडी घालतात. दोन्ही प्रजाती घराबाहेर खाद्य देतात आणि Ae. इजिप्ती सुद्धा घरामध्ये खाद्य देतात.
ज्या व्यक्तीच्या रक्तात CHIKV फिरत आहे अशा व्यक्तीला संसर्ग नसलेला डास खातो तेव्हा हा डास विषाणू ग्रहण करू शकतो. नंतर हा विषाणू डासांमध्ये अनेक दिवस प्रतिकृती बनतो, त्याच्या लाळ ग्रंथींमध्ये पोहोचतो आणि नवीन मानवी यजमानामध्ये संक्रमित होऊ शकतो जेव्हा ज्या व्यक्तीच्या रक्तात CHIKV फिरत आहे अशा व्यक्तीला जेव्हा संक्रमित नसलेला डास खातो तेव्हा डास हा विषाणू ग्रहण करू शकतो. त्यानंतर हा विषाणू डासांमध्ये अनेक दिवसांमध्ये प्रतिकृती बनतो, त्याच्या लाळ ग्रंथींमध्ये पोहोचतो आणि जेव्हा डास त्यांना चावतो तेव्हा नवीन मानवी यजमानामध्ये संक्रमित होऊ शकतो. या नवीन संक्रमित व्यक्तीमध्ये विषाणू पुन्हा तयार होण्यास सुरुवात करतो आणि त्यांच्या रक्तात उच्च सांद्रता पोहोचतो, या टप्प्यावर ते इतर डासांना संक्रमित करू शकतात आणि संक्रमण चक्र कायम ठेवू शकतात.
लक्षणे
लक्षणे असलेल्या रूग्णांमध्ये, CHIKV रोगाची सुरुवात साधारणत: संक्रमित डास चावल्यानंतर 4-8 दिवस (श्रेणी 2-12 दिवस) होते. हे अचानक ताप येणे द्वारे दर्शविले जाते, वारंवार तीव्र सांधेदुखीसह. सांधेदुखी अनेकदा दुर्बल असते आणि सामान्यतः काही दिवस टिकते परंतु ती दीर्घकाळ, आठवडे, महिने किंवा वर्षांपर्यंत टिकते. इतर सामान्य चिन्हे आणि लक्षणांमध्ये सांधे सूज, स्नायू दुखणे, डोकेदुखी, मळमळ, थकवा आणि पुरळ यांचा समावेश होतो. ही लक्षणे डेंग्यू आणि झिका विषाणूंसह इतर संक्रमणांसह आच्छादित असल्याने, प्रकरणांचे चुकीचे निदान केले जाऊ शकते. लक्षणीय सांधेदुखीच्या अनुपस्थितीत, संक्रमित व्यक्तींमध्ये लक्षणे सामान्यतः सौम्य असतात आणि संसर्ग ओळखला जाऊ शकतो.
बहुतेक रुग्ण संसर्गातून पूर्णपणे बरे होतात; तथापि, CHIKV संसर्गासह डोळा, हृदय आणि न्यूरोलॉजिकल गुंतागुंतांची अधूनमधून प्रकरणे नोंदवली गेली आहेत. वयाच्या स्पेक्ट्रमच्या टोकाच्या रूग्णांना गंभीर आजार होण्याचा धोका जास्त असतो. प्रसूतीदरम्यान संसर्ग झालेले नवजात आणि अंतर्निहित वैद्यकीय परिस्थिती असलेले वृद्ध लोक गंभीरपणे आजारी पडू शकतात आणि CHIKV संसर्गामुळे मृत्यूचा धोका वाढू शकतो.
एकदा एखादी व्यक्ती बरी झाल्यानंतर, उपलब्ध पुरावे सूचित करतात की ते भविष्यातील संक्रमणांपासून रोगप्रतिकारक असण्याची शक्यता आहे (4).
निदान
रिव्हर्स ट्रान्सक्रिप्टेज-पॉलिमरेझ चेन रिएक्शन (RT-PCR) सारख्या चाचण्यांचा वापर करून आजाराच्या पहिल्या आठवड्यात गोळा केलेल्या रक्त नमुन्यांमध्ये चिकनगुनियाचा विषाणू थेट आढळू शकतो.
इतर चाचण्या चिकुनगुनिया विषाणू संसर्गास एखाद्या व्यक्तीची रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया शोधू शकतात. हे सामान्यत: संसर्गाच्या पहिल्या आठवड्यानंतर विषाणूच्या प्रतिपिंडांची चाचणी घेण्यासाठी वापरले जातात. अँटीबॉडीची पातळी सामान्यत: आजार सुरू झाल्यानंतर पहिल्या आठवड्यात ओळखता येते आणि तरीही सुमारे 2 महिन्यांपर्यंत शोधली जाऊ शकते.
उपचार आणि लस
क्लिनिकल व्यवस्थापनामध्ये अँटी-पायरेटिक्स आणि इष्टतम वेदनाशामक औषधांसह ताप आणि सांधेदुखीवर उपाय करणे, भरपूर द्रव पिणे आणि सामान्य विश्रांती यांचा समावेश होतो. CHIKV संसर्गासाठी कोणतेही विशिष्ट अँटीव्हायरल औषध उपचार नाही.
पॅरासिटामॉल किंवा ॲसिटामिनोफेनची शिफारस वेदना कमी करण्यासाठी आणि डेंग्यूचे संक्रमण नाकारल्याशिवाय ताप कमी करण्यासाठी केली जाते, कारण नॉन-स्टेरॉइडल अँटी-इंफ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) रक्तस्त्राव होण्याचा धोका वाढवू शकतात. अनेक लसी सध्या विकासाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यात असताना (डिसेंबर २०२२ पर्यंत) त्यांचा परवाना मिळणे बाकी आहे. चिकुनगुनिया विषाणू संसर्गापासून संरक्षण करण्यासाठी कोणतीही व्यावसायिक लस उपलब्ध नाही.
प्रतिबंध आणि नियंत्रण
डास चावणे टाळून संसर्ग रोखणे हे सर्वोत्तम संरक्षण आहे. CHIKV चा संसर्ग झाल्याचा संशय असलेल्या रुग्णांनी आजारपणाच्या पहिल्या आठवड्यात डास चावणे टाळले पाहिजे जेणेकरून डासांचा पुढील प्रसार होऊ नये, ज्यामुळे इतर लोकांना संसर्ग होऊ शकतो.
CHIKV चा प्रसार कमी करण्याची मुख्य पद्धत म्हणजे मच्छर वाहकांचे नियंत्रण. यासाठी समुदायांचे एकत्रीकरण करणे आवश्यक आहे, जे साप्ताहिक आधारावर पाणी असलेले कंटेनर रिकामे आणि स्वच्छ करून, कचऱ्याची विल्हेवाट लावणे आणि स्थानिक डास नियंत्रण कार्यक्रमांना समर्थन देऊन डासांची उत्पत्तीची ठिकाणे कमी करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत.
प्रादुर्भावाच्या वेळी, उडणाऱ्या प्रौढ डासांना मारण्यासाठी कीटकनाशकांची फवारणी केली जाऊ शकते, ज्या कंटेनरमध्ये आणि डास येतात त्या पृष्ठभागावर लागू केले जाऊ शकतात आणि अपरिपक्व अळ्या मारण्यासाठी कंटेनरमधील पाण्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. डासांच्या संख्येवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आपत्कालीन उपाय म्हणून हे आरोग्य अधिकारी देखील करू शकतात.
चिकुनगुनियाच्या प्रादुर्भावादरम्यान संरक्षणासाठी, दिवसा चावणाऱ्या वाहकांना त्वचेचा संपर्क कमी करणारे कपडे वापरण्याचा सल्ला दिला जातो. घरांमध्ये डास येऊ नयेत म्हणून खिडक्या आणि दरवाजाच्या पडद्यांचा वापर करावा. रिपेलेंट्स उघड झालेल्या त्वचेवर किंवा कपड्यांवर उत्पादन लेबलच्या निर्देशांनुसार लागू केले जाऊ शकतात. रिपेलेंटमध्ये DEET, IR3535 किंवा icaridin असणे आवश्यक आहे.
कीटकनाशक उपचार केलेल्या मच्छरदाण्यांचा वापर दिवसा चावणाऱ्या डासांच्या विरूद्ध दिवसा झोपणाऱ्या व्यक्तींनी केला पाहिजे, उदाहरणार्थ लहान मुले, आजारी रुग्ण किंवा वृद्ध लोक.
सक्रिय CHIKV प्रसाराच्या भागात प्रवास करणाऱ्यांनी कीटकनाशकांचा वापर करणे, लांब बाही आणि पँट घालणे आणि डासांना आत जाण्यापासून रोखण्यासाठी खोल्यांमध्ये स्क्रीन बसवलेले आहेत याची खात्री करणे यासह मूलभूत सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.
WHO प्रतिसाद
जागतिक आर्बोव्हायरस इनिशिएटिव्हच्या अंमलबजावणीद्वारे आर्बोव्हायरसवर पाळत ठेवण्यासाठी आणि नियंत्रण करण्यासाठी WHO देशांना समर्थन देते.
WHO खालील प्रकारे चिकनगुनियाला प्रतिसाद देते:
प्रयोगशाळांच्या सहयोगी नेटवर्कद्वारे उद्रेकांची पुष्टी करण्यासाठी देशांना समर्थन;
डासांपासून होणा-या रोगांच्या प्रादुर्भावाच्या प्रभावी व्यवस्थापनासाठी देशांना तांत्रिक सहाय्य आणि मार्गदर्शन प्रदान करणे;
कीटकनाशक उत्पादने आणि अनुप्रयोग तंत्रज्ञानासह नवीन साधनांच्या विकासाचे पुनरावलोकन करते;
पुराव्यावर आधारित धोरणे, धोरणे आणि उद्रेक व्यवस्थापन योजना तयार करणे;
प्रकरणे आणि उद्रेकांच्या प्रभावी व्यवस्थापनासाठी देशांना तांत्रिक सहाय्य आणि मार्गदर्शन प्रदान करणे;
त्यांच्या अहवाल प्रणाली सुधारण्यासाठी समर्थन देश;
प्रादेशिक स्तरावर नैदानिक व्यवस्थापन, निदान आणि वेक्टर नियंत्रण यावर काही सहयोगी केंद्रांसह प्रशिक्षण प्रदान करणे;
सदस्य राज्यांसाठी एपिडेमियोलॉजिकल पाळत ठेवणे, प्रयोगशाळा, क्लिनिकल केस मॅनेजमेंट आणि वेक्टर कंट्रोल यावरील मार्गदर्शक तत्त्वे आणि पुस्तिका प्रकाशित करणे; आणि
ग्लोबल आर्बोव्हायरस इनिशिएटिव्हच्या अंमलबजावणीद्वारे आर्बोव्हायरल रोगांमध्ये एकात्मिक बहु-अनुशासनात्मक दृष्टीकोन विकसित करणे.
डब्ल्यूएचओ देशांना प्रकरणे शोधण्याची आणि पुष्टी करण्याची क्षमता विकसित करण्यासाठी आणि राखण्यासाठी प्रोत्साहित करते, रुग्णांचे व्यवस्थापन करते आणि डासांच्या वाहकांची उपस्थिती कमी करण्यासाठी सामाजिक संप्रेषण धोरणे अंमलात आणते.
संदर्भ !
स्टेपल्स जेई, ब्रेमन आरएफ, पॉवर्स एएम. चिकुनगुनिया ताप: पुन्हा उदयास येत असलेल्या संसर्गजन्य रोगाचा महामारीविज्ञानाचा आढावा. क्लिन इन्फेक्ट डिस. 2009;49(6):942-948. doi:10.1086/605496
Wimalasiri-Yapa BMCR, Stassen L, Huang X, et al. आशिया - पॅसिफिकमधील चिकनगुनिया विषाणू: एक पद्धतशीर पुनरावलोकन. उदयोन्मुख सूक्ष्मजीव संक्रमित. 2019;8(1):70-79. doi:10.1080/22221751.2018.1559708
रुसो जी., एट अल., आफ्रिकेतील चिकुनगुनिया ताप: एक पद्धतशीर पुनरावलोकन. पॅथॉग ग्लोब हेल्थ. 2020;114(3):136-144. doi:10.1080/20477724.2020.1748965
Auerswald H, Boussioux C, In S, et al. कंबोडियन ग्रामीण समुदायातील क्रॉस-विभागीय अभ्यासामध्ये सहभागींनी दाखवलेल्या विविध चिकनगुनिया जीनोटाइपच्या विरूद्ध व्यापक आणि दीर्घकाळ टिकणारे रोगप्रतिकारक संरक्षण. उदयोन्मुख सूक्ष्मजीव संक्रमित. 2018;7(1):13.
पॅन अमेरिकन हेल्थ ऑर्गनायझेशन तयारी आणि चिकुनगुनिया व्हायरससाठी प्रतिसाद: अमेरिकेत परिचय वॉशिंग्टन, डी.सी.
