झाडे त्यांची उपयुक्तता

नमस्कार ,

                             आज आपण या पेज वर आपल्या गावात परिसरात असलेलेया झाडण बदल त्यांच्या उपयुक्ते बदल या ब्लोग मध्ये माहिती करून घेणार आहोत 

आपले गाव ,गावाचे वातावरण ,तिथले पर्जन्यमान ,आपला उदेश आणि आपली गरज ओळखून झाडे लावली तर त्यांची उपयुक्तता आणखी वाढेल .त्यानुसार आपण  कोणती कोठे झाडे लावावीत ते पाहूया ..

#प्रदूषण नियंत्रणासाठी म्हणजे वातावरणातील प्राणवायूचे प्रमाण वाढवण्यासाठी लावायची झाडे .--पिंपळ, अमलतास ,सेलम ,कदंब,गुलमोहर ,बाम्बुसा,वल्ग्यारीस.तुळस वड.

#वातावरणातील प्रदूषित कण शोषून घेणारी झाडे .--उंबर ,पळस ,सीताफळ ,जांभूळ ,सप्तपर्णी ,आवळा ,चिंच ,मोह ,बेल ,कडूनिंब ,पुंत्र्जीवा ,तेंदू ,आंबा ,चारोळी,अमलतास ,जारूळ, लेन्दिया ,अशोक ,सेनल ,गुग्गळ..

वातावरणात सुगंध पसरून हवेतील प्रदूषण थांबण्यासाठी .---बेल,अमलतास ,लेमनग्रास ,बांबू ,सफेद कचनार ..

#सांडपाण्याच्या जागेत लावायची झाडे --चिंच ,बोर ,कार्दाडी ,जांभूळ ,साजड,अर्जुन ..

#शोभेसाठी  लावायची झाडे .--यामध्ये गुलमोहर,पळस ,कदंब ,कांचन ,अमलतास ,कॅशीया ,प्रजाती ,ज्याक्रांडा,नागचाफा ,सोनचाफा ,शंकासूर ,जारूळ,पेत्रोफोरम ,गलीरीसिडीया ,सेमल ,बॉटल ब्रश ,रेन ट्री,बकाण ,केशिया प्रजाती ,सिल्वर ओक ,सुरु ,निलगिरी ,अशोक ,चंदन ,महोगनी ,बदाम ,जंगली बदाम 

#गवताच्या प्रजाती --शेडा,मोठा ,मारवेल ,मुशी ,डोंगरी ,बेर ,धामणा ,ऱ्होडस ,हराळी,काळी ,कुसळी ,फुली ,फोकळ्या,फोराडी, परा ,घाण्या मारवेल ,

#शेताच्या बांधावर लावायची झाडे .--१कुंपणासाठी -एरंड ,मेंधी चिल्लर ,विलायती बाभूळ ,ग्लीरीसिडीया ..

 #धार्मिक स्थळाजवळ लावायची झाडे .--उंबर ,वड बेल  ,अर्जुन ,आंबा .आवळा ,कदंब ,कवठ ,कांचन ,कवठीचाफा ,पारिजात ,बकुळ ,बेल ,रुद्राक्ष ,सोनचाफा ,चंदन ,चिंच ,नारळ ,पांढरा चाफा ..

#गावाच्या रस्त्याच्या कडेला लावायची झाडे -गावात येणाऱ्या रस्त्याच्या दु तर्फा असलेल्या शेतांच्या बांधावर वड ,चिंच ,शिसू ,कडुलिंब ,आंबा ,निलगिरी ,करंज ,गुलमोहर ,बाभूळ ,अमलतास ,जांभूळ .हि झाडे रस्त्याने लावावीत त्यामुळे रस्त्याने सावली प्रदूषण  उष्णता ,ओक्शिजेन ,हिरवळ असे बरच फायदे आपल्याला रस्त्याने झाडे लावली  तर मिळतील.    कारण हि झाडे  प्रतिकूल परिस्थितीत वाढतात ,त्यामुळे आपण हि झाडे मिळेल तेथे लाऊ शकतो...

झाडे लावू  झाडे जगवू ! जीवन सफल सुखी बनवू !

जमिनीच्या प्रकारानुसार लावावयाची झाडे ...

या पेजे वर आज आपण माहित करून घेणार आहोत कि जमिनीचे प्रकरंज कार  आणि  त्यानुसार लावायची झाडे कोणते झाडे कोणत्या जमिनीत येतील वाढतील हे पाहणार आहोत 

जमिनीचा प्रकार                                                                                  * करड्या व काळ्या रंगाच्या विविध पोताच्या जमिनी  या जमिनीवर खालील प्रमाणे झाडे लावावी

@ झाडे सिरम ,कडूनिंब ,अंजन ,शिसू, सुबाभूळ ,करंज, बाभूळ ,आंबा, निलगिरी ,शेवगा इ

*मुरमाड दगडापासून तयार झालेली मध्यम खोल जमीन .

@सागवान, बांबू ,खेर,निलगिरी, सुबाभूळ ,शिसू ,सिरम, चिंच ,बाभूळ ,सीताफळ,आंबा. इ.

*चुनखडीयुक्त तपकीर व काळ्या रंगाची जमीन 

@सिसम,चिंच,बाभूळ ,सीताफळ,आंबा ,इ 

*रेताळ जमीन @खेर,  शिसू ,बकाण ,सिरस, करंज ,कडूनिंब ,इ 

*चिकन मातीची जमीन ...@हिवर ,बाभूळ,महारुख, सिरस ,जांभूळ ,अर्जुन ,करंज इ .

*शारयुक्त व आम्लयुक्त जमीन ..@सिरस ,करंज .अर्जुन ,निलगिरी, ऑस्ट्रेलियन बाभूळ ,इ.

*तांबूस मातीची जमीन ..@ऑस्ट्रेलियन बाभूळ ,मोहा,बिजा ,सागवान ,अंजन ,सेमल ,कांचन, शिवन, काजू , इ  .*रुक्ष क्षेत्र  पडीक क्षेत्र ..@बाभूळ ,सिरस ,कडूनिंब ,शिसू ,निलगिरी ,सुरु ,आवळा ,बोर, कांचन, इ 

साधारण पाने आपल्या कडे पाऊस हा कमीत कमी २५० मिमी ते ५०० मिमी पडतो आणि जास्तीत जास्त १८०० मिमी पाऊस पडतो  या नुसार पावसाच्या अंदाज घेऊन झाडाची लागवड करावी तसेच जमिनीच्या खोली नुसार झाडे लागवड करावी जेणे करून झाडे चांगली वाढतील आणि फळे फुले येतील आणि या झाडांना झाडाच्या वयानुसार खोली करून खोल खड्यात झाडे लावावीत .त्यांना सेनखत गांडूळ खत  झाडे लावतानी आणि लागवडी नंतर द्यावीत .जेणेकरू वाढ चांगली होईल .तसेच लागवडीच्या वेळेस काही जमिनीत हानिकारक बुरशी असल्यास बुरशी नाशक लाऊन लागवड करावी .झाडे लावताना कमीत कमी ते एक वर्षाची झाडे लावावीत किवा बिया पासून झाडे लावायची असल्यास वर्षभर त्यांना पाणी खात द्यावे तशेच झाडाचे संरक्षण म्हणून त्याला तर काटेरी किवा झाडाची कुंपण करावे प्राणी त्याला इजा पोहचवणार नाहीत्र्ब याची काळजी घ्यावी 

वन हि जीवन दाता हेय ,जाने हर इन्सान,इनके बिन संभव नाही ,मानव का कल्याण !

मत कर ऐ इन्सान तू ,वृक्षो पार प्रहार ,जितने वृक्ष काटेगे  तू होगा ,उतना हि लाचार !

चाहते हो यदि जीवन बचाना,मत भुलो फिर वृक्ष लागणा !

  

तुळशी !

                                                                                                                                              तुळस  एक आयुर्वेदिक वनस्पती तुळस आहे .आज असा एक हि  व्यक्ती नाही कि ज्याला तुळस माहित नाही ,तुळस हि आपल्या जीवनाचा एक महत्वःचा भाग आहे .

हिंदू धर्मातील तुळशीचे महत्व 

हिंदू समाजात तुळशीला खूप मनाचे स्थान आहे .तुळस मंगलतेचे पवित्राचे  प्रतिक आहे .हिंदू घरामध्ये घरोघरी तुलसी वृंदावनात कुंडीत किवा दारी जमिनीवर तुळशीचे रोप लावले असतेच अनेक जन रोज तुळशीला सकाळ संध्याकाळ पूजा अर्चना करतात हिंदू स्त्रिया तुळशीला रोज प्रदिक्षणा घालतात तशेच वारकरी गळ्यात तुलसी माळ घालतात .हिंदू धर्मात एखाद्याचा मृत्यू झाला तर मृत्यू देहावर तुळशीचे पाने ठेवली  जातात 

तुळशीच्या जाती ..

*राम तुळस 

*काळी तुळस 

*कापूर तुळस 

*कृष्ण तुळस 

*लवंग तुळस 

*औषधी तुळस 

*रान तुळस  

साधारणतः तुळस आपल्या कडे सर्वत्र आढळून येणारी वनस्पती आहे ,हि वनस्पती माळरानावर झुडप आढळतात ते साधारणतः ३०ते १२० सेमी पर्यंत वाढतात तिचे पाने लंब गोलाकार कापलेली तसेच टोकदार असतात एकआड एक असतात तुळशीच्या तुरयासारख्या फुलाला मंजिरी म्हणतात .फुलामध्ये औषधी सुगुंधी  तेल असते फुला मध्ये तुळशीच्या बिया मिळतात  व तुळशीच्या पानामध्ये कीटक रोधक द्रव्य असल्याने कीटक त्यापासून दूर राहतात .तसेच वनस्पती शास्त्रज्ञ  यांच्या  म्हण्यानुसार तुळस हि दिवसाचे २० तास ओक्शिजेन देते आणि ४ तास कार्बनडाय ऑकसाइड हवेत  सोडतात .आधी आपल्या प्रत्येकाच्या दारी तुळस असायची मात्र आज शेहरसारखे ठिकाणी घरे ऐकावर  एक राहतात मात्र तेथे तुळस सोभाणार नाही म्हणून तुळस वाड्यात सोडून जातात तुळस कशासाठी म्हणून लावायची याच शास्त्रीय ज्ञान घेण्याची इच्छा सुशीशितांची नसते .म्हणून आज  त्यांना खूप दुर्धर आजारांना समोर जावे लागत आहे. सुदेइवाणे गावात हि परिश्तिती नसल्याने आपण गावकर्यांना आजार होऊनायेत या साठी वृक्षारोपण च औषध गावाला देऊ या .हवा शुद्ध करण्याची क्षमता तुळस या वनस्पतीत आहे ,त्यामुळेच तुळस  अंगणात असायचीच आपली आई ,आजी रोज पाणी घालून तिची काळजी घ्यायच्या .त्या बदल्यात सर्व कुटुंबा साठी हीच तुळस घरातील हवा शुद्ध  करायची .पण आजच्या  आई ला तुळशीला पाणी घालन कमीपणा मागासलेपणा  वाटतो .कारण तिच्या दृष्टीने तुळस हे शोभेचे झाड नाही ,तुळशीच्या गुणधर्म बदलाच ते अज्ञानी असते .त्यांनी तुळस नाही लावली त्याचे दुष्परिणाम आपण सर्वांनी कोविड १९  आला त्यावेळेस पहिले कारण सर्वात जास्त मृत्यू हे शेहरात झालेत त्याला कारण माहित असल  कि अशुद्ध हवा आताही वेळ गेली नाहीय चला परत गावोगावी तुळशीच्या बागा फुलवूया मिळेल त्या ठिकाणी रोपे लावून गावे शुद्ध करू या मग पह शेहरातील लोक कसे धावत गावाकडे येतील ते आपण कोविड १९ मध्ये पाहाल आहे .वेळ आहे आपण एकपावूल  पुढे येवून  आपल गाव कुटुंब यांना आरोग्य दायी सुखी समृद्धीची जीवन जगण्यासाठी मदत करण्याची . आपल्याला माहित असेल कि भारतातील सर्वात मोठे तुळशी बाग हि पंढरपूर येथे आहे तेथे वन विभागाच्या व  नगर परिषद  यांच्या संयुक्त विद्यमानाने  खूप सुंदर बाग तयार केली आहे .आज पंढरपूर वाशियांसाठी हि एक ओक्शिजन पार्क म्हणून काम करत आहे .आज आपल्याला माहित असेल कि एक ओक्शिजेन सिलेंडर ची किमत हि हजारो मध्ये आहे .मात्र काही विशिष्ट वेळेला ती लाखो मध्ये असते  म्हणून सांगतो परत हि वेळ येऊ देऊ नका ..

कटते रहेंगे अगर पेड तो ,एकदिन बरबादी आयेगी .हर तराफ फेईला रेगीस्तान ,देखकर दुनिया पछतायेगी ..

पर्यावरण आणि भारतीय संस्कृती.

मिञहो. आपलाला माहीत आहे .की आपन  आज  बीइंग कनेकटेड हा इंग्रजी शब्द रोजच वापरत असतो. पन भारतीय मन  मानुस आणि निसर्ग  हे बीइंग कनेकटेड होतेच .भारतीय मानुस परंपरा निसर्ग  यांचयामधये अखंड संवाद व संपर्क  होताच.पुवी नदीकाठी वनांचया आऋाने वाढलेली भारतीय संस्कृती..निसर्गच  महत्व जाणून  आहे.या धरनीला भारतीय मानुस माता मानतो .सकाळी ऊठुन या धरनीला वंदन करुन मग पाय ठेवत असतो.व मनोमन नमन करतो .की मला केवळ नाईलाजाने या पृथ्वीला पाय लावावे लागणार आहेत .हे माते मला.

वेद आणि पर्यावरण संवर्धन .

सुमारे साडेचार ते पाच दजार वषाॅपुवी वेद आणि उपनिषेद लिदली गेली असावीत , आसा अंदाज आहे तयात पयॉवरण संरशनाची कलपना मांडली  आहे .तुमहाला शेकडो,हजारो वषे॓ जर आनंदाने जगायच असेल आणि फळे खायची असतील  तर झाडांची पदतशीर लागवड करा. असे ऋुगवेदात महटले आहे . नदी काठची झाडे तोडली तर कीनाराची  हानी होते. आणी मग पानी पावसाळा येनारया पानी गावात शिरुन हानी होते.महनुन ही झाडे तोडु नये .उपटु नये.आसे मनतात झाडे .ही सवॅ कायॉसाठी आवशक आसलेले गुणधमॅ असतात आणी ती मानवाला तारुन नेतात असा. उललेख  अथॅववेदात आहे.

 अशोक स्तंभ

पाचवया शतकात लीहलया गेलेलया अशोकस्तंभा जवलील लेखात वुष तोडीस  पृतीबंध  करनया विषयी झाडे तोडनारयास शिकषा करणया विषयी सुचवले गेले आहे. समा्ट अशोकाने वने निमॉण केलीच. पन तच बरोबर इसवी सन 225 मधे तयाने वनयजीव अभयारनय थापन केली .असे अभयरनय सथापन करनारा जगातील पहीला शासक होय.

बिषणोई समाजाचे बलिदान  

सन1730 मधे जोधपुरचया तातकालिन राजाने बिषणोई समाजातया भुमित झाडाची तोड करणाचा हूकुम दिलाचे सागितले जाते.बिषणोई समाज हा झाडांचे प्नानयाचे सरशन करनयासाठी गुरू जंमेशवर यांनी पाचशे वषॉपूवी सथापन केला .या लोकांनी झाडांना चिकटून राहुन तयाचे सरशन करणयाचा प़यतन केला.राजाचया शिपायानी तयावेळी झाडांचे सरशण करणारया महीला व पुरुष आणि लहान मुले 363 जणांना ठार मारुन झाडे तोडले सांगितले जाते .आधुनिक कालातील चिपको  आदोलनाची कलपना याच घटने वरुन घेतली गेली होती.          

!!शिवाजी महाराजांची राजाज्ञा!!

छञपती शिवाजी महाराजांनी वृक्षांचे  महत्व   जानले होते.आंबा~फणसाची झाडे तोडणयास सकत मनाई करनारी राजाज्ञा त्यांनी .1660मधे जारी केली होती. शेतजमीनी मशागत करताना शेतकरी जाळप करतात आशावेळी चिंगारी ऊढुन ईतरञ वनवा लागुन आसपासचया वनाला वनवा लागु शकतो.याकडे  ल

लक्ष वेधुन तयासंबधी सवीसतर सुचनाही महाराजानी दिलया होतया .संत नामदेव ,संत तुकाराम यांचसारखया संतांनीही नंतरचा काळात अभंगातुन पयॉवरणाचया जतना विषयी जागूती केली आहे.

।झाड आणि निसगॅ हा मानसाचा सर्वश्रेष्ठ 
असा मिञ आहे .एक वेळ आपण आपल 
सवॅसव पनाला लावुन लाडाने वाढवलेली 
आपली मुल मोठी झालयावर आपलयाला 
विसरतील पन प़ेमाने लावलेली आणी निषठेनी वाढवलेली झाड 
मानसाला कधीच दगा देत नाहीत.कारण मानसा प़माने तयाचा ठायी  हेवेदावे सवॅथ नसतो.।

ःमला सांगावस  वाटते की आता गेली आठ ~दहा वषॉत निसगॅ आणि मनुष यांचात खुप बदल झालेत .आता मानसांना झाडे लावा असे सांगावे लागते .तयासाठी तयाना रोपे  उपलबध करुन दावी लागतात .काही ठिकानी तर झाडे लावा असी सकती ही करावी लागते.सरकार दरवषी सरकारी कायॉलय कमॅचारी तांना आता झाडे लावा व ते जगवा हे सांगावे लागते.या साठी सरकार खुप सारा पैसा ही खचॅ करीत आहे .परंतु जो परंत हे सरकारी योजना न राहता. आपल कमॅ होत नाही .तो पयॅत ही परीथीती राहील .असो शासन खुप चांगल काम करीत आहे. मानसांना झाडाच महवत पटवुन देत .आहे झाडे लावनास प़ेरीत करनयासाठी वनमहोतसव सारखे ऊपक़म घडवुन आनावे लागतात .सरकार तफे झाडे उपलबध करुन दिली जातात.या निमिताने राजकारणी लोक रोपटी वाटनयाचे कामे करतात.पेपरला जाहीरात देतात. फोटो काढतात. व आपला राजकारन साधतात. खर तस महटल तर भारत सारखा शेतीप़धान देशात लोकाना झाडे लावा असे सांगनयाची गरज पडु नये .ते आपन लावलेच पाहीजे .कारण आपली भारतीय संस्कृती..चा खुप इतिहास आपलाला लाभलेला आहे.

असेही खुप सारे मिञ आहेत की पाउस पडुन धरती आेली चिंब झाली की झाडाची आवड असलेला माणुस अवजार टिकास फावड घेवुन मातीत उतोरतोच मला आठवते.की लाहान असतांना बाहेर फिरतांना एखांद रोपट दिसल की ते उपटुन नेउन ते आपला घरा भोवताली कीवा शेतात लावत आसे आज काल असी घरे खुप कमी दीसतात की जिथे घरा भोवती फळ, वेली ,फुल  झाडे .खुप कमी पाहीवयास मीळतात .का पन कळत नाही अस वाटते आताचा पिढीला ताची गरज वाटत नाही .की तयाच महतव कमी झाल कळत नाही. 

 निसर्ग आजही  .आपलाला फुल ,फळ,लाकड,देतात .पाऊस पानी ,सावली देतात.जमीनीत ओलावा ठेवतात जमिनीच रशन करतात जसे की आपला सवॉना माहीत आहे की ,

नारळाचा झाडाला कलपवूष मटलेल आहे नारळाच रोप लावुन ताची नीगा राखलीस तर ते 3ते4वषॉत नारळ देऊ लागतात.नारळ 35ते40 वषॅ आपनास नारळ देत राहतो.निसगॅ हे मानसाचा दीघॅ आयुषला वाढीसाठी लाभलेल एक वरदान आहे .निसगॅचा कोनाना कोना मागॉने आपन जवळ जात असतो.सन ऊतसव रीती परंपरा ही आपलाला निसगॉकडुन लाभलेला मेवा आहे. जे आपन आपल या जिवन आनंदी बनवतात.शेवटी एवढसांगतो या जगात निमॉन होनारा प़तेक जिव या मातीतुनच निमॉन होत असतो.व कोणताना कोनता रुपान ती मातीवर जगत असतो.आणी शेवटी मातीलाच मिळायचा असतो .हे ञिकालबाधीत स़तय्  आहे .म्हाणजे च  निसर्ग  हाच मानसाचा ऊतपतीचा असतीतवाचा आणि मुकतीचा एकमेव मार्ग  आहे..

चाहते हो यदी जीवन बचाना ,

मत भुलो फिर पेड पौदे लगाना।।

वकसररप सकनि४