प्रदूषणाच्या गंभीर समस्या .

नमस्कार ,

              आज आपण या पेज वर एक नवीन विषय घेऊन येत आहेत ,हा विषय म्हणजे प्रदूषण हा विषय आपल्या सर्वानसाठी नवीन नाही परंतु त्या बदल आपणास याची गांभीर्य किती.आहे ते आपणास आज कालच्या  बातम्या आणि समस्या एकून कळाल असेल.                                                                                  आज आपल्या समोर प्रदुषणाच्या खूप समस्या आहेत. जस कि जमीनीच प्रदूषण ,जल प्रदूषण ,ध्वनी प्रदूषण , वायू प्रदूषण ,कचऱ्याच्या समस्या ,जैव्विव्धेतेचा ऱ्यासओधोगिक प्रदूषण असे बरेच पर्दुषण आहेत त्यावर आपण चर्चा करणार आपल्याला माहित आहे .कि प्रदूषण हे दोन प्रकारे होते  ते म्हणजे ,नैसर्गिक प्रदूषण ,मानवनिर्मित प्रदूषण  नैसर्गिक प्रदूषण हे निसर्गातील घडामोडी मुळे होत असते .आणि त्याचे परिणाम हे खूप लवकर होतात जशे कि  ज्वालामुखी च्या उद्रेकातून होणारे प्रदूषण , चक्रीवादळ,वावटळ , जंगलातील आगी .वाळवंटातील धूर, महापुरे, , दुष्काळ ,अति ,पाऊस  नैसार्गिग साथरोग , असे बरेच कारणाने सुद्धा प्रदूषण होते .मात्र याची तीव्रता जरी जास्त असली तरी परिणाम मात्र जास्त नसतो या उलट मानवनिर्मित प्रदूषण हे खूप घातक आहेत ,ते आपण आपल्या डोळ्यांनी पाहत आहे. प्लास्टिकच्या मुळे वाढलेलं प्रदूषण आजच्या घडीला खूप प्रदूषणाला मदत करत आहे .                                                                                                                   जल ,वायू,तापमान ,जमीनीच प्रदूषण ,पूर , पर्यावरणाचा होत चाललेला रह्यास.या सगळ्याच कारण आज प्लास्टिक असल्याने आता कोठे सरकारने त्यावर बंदी सन आणली आहे .वास्तविक हि बंदी खूप आधी कराला पाहिजेत होती. असो झाली हे महत्वाच या वर जर आधी काही गांभीर्याने पावूल उचले असते तर कदाचित आजची परस्थिती काही वेगळी असती.

 सन २००४ मध्ये उपग्रहाद्वारे घेतल्या गेलेल्या छायाचित्रात गंगेच्या खोऱ्याभोवती धूर आणि धुक्याचा जाड थर दिसून आला.तेव्हा लोकांनी एक अंदाज काढला गेला कि वायव्य भारतात जाळल्या गेलेल्या लाकडामुळे या भागात मोठ्या प्रमाणात धुराचा थर पसरला असावा .असा अंदाज होता .पाकिस्तानच्या आणि मध्यपूर्वेतील वळवाळवंटातील धूळ हि या थरात मिसळलेली होती .उतरं भारतात होत असलेले हवेचे प्रदूषण हे या मागचे प्रमुख कारण होते .                                                                                                                                धूळ धूर व धुके यांच्या मिश्रनातून  तयार होणारे .धूरके हे हानिकारक असते .७०० वर्षा पूर्वी लंडन मध्ये स्मॉग ने ४००० हजार लोकांचे बळी घेतले होते .सन २००५ मध्ये घेण्यात आलेल्या छायाचित्र तून घनकचर्यामुळे पाणी मोठ्या प्रमाणात दुषित होत असल्याचे लक्षात आले .हवेचे प्रदूषण जल प्रदूषण कचरा आणि नैसर्गिक पर्यावरणाचे प्रदूषण हि भारतासमोरी आपल्या समोरील  समस्या आहेत .भारतात मागील काही वर्षाचा विचार जर केला तर असे लक्षात येते कि सन १९४७ते १९९५ या कालावधीत पर्यावरणाचे प्रदूषण अधिकाधिक होत गेले असे पहावयास मिळेल .मात्र त्या नंतर जागतिक बँकेच्या तज्ञांनी केकेल्या सर्वेक्षण नुसार असे लक्षात आले कि १९९५ ते २०१० या कालावधीत जगात सर्वाधिक वेगाने भारताने पर्यावरनिय समस्यांशी मुकाबला करून पर्यावरणीय दर्जा सुधारला मात्र तरीही प्रदूषण भारतासमोरील मोठे आव्हान अजून मोठ रूप घेताना दिसत आहे .आता झालेल्या २०२१ च्या जगातील सर्वात प्रदूषित शहरांच्या प्रदूषण   यादीमध्ये भारताच्या राजधानी आणि १० प्रमुख शेहरसारखे  शेहरे पहिल्या १० मध्ये ३ आपल्या भारतातील होते . पर्यावरण बिघडल्यामुळे विविध प्रकारचे आजार होत असून आरोग्याच्या अन्य समस्याही निर्माण होत आहेत .

महात्मा गांधींच्या संदेशाकडे दुर्लक्ष ..

भारतात प्रदूषणाची एवढी गंभीर परिस्थिती पूर्वी नव्हती .आपला देश मूळ कृषिप्रधान आहे .पण शेतीला सर्वाधिक महत्व न देता आपण कारखानदारीला महत्व दिले.' खेडी स्वयंपूर्ण बनवा ' या महात्मा गांधींच्या संदेशाकडे साफ दुर्लक्ष करून  ग्रामीण भागाकडे पूर्ण दुर्लक्ष करून भागाचा

 विकास आपण करू लागलो .शेतीकडे दुर्लक्ष झाले .आणि कारखान्दारीतील नोकरीला महत्व आले .कारखाने उभारला हवे होते मात्र ते पर्यावरणाला त्रासदायक न ठरणारे म्हणजेच पर्यावरण पूरक असायला हवेत .या कडे काटेकोरपणे लक्ष द्यायला हवे होते .मात्र तसे काही झाले नाही .पर्यावरण विषयक कायदे हि  प्रसंगी धाब्यावर बसवून आपण आपल्या सोयी साठी पर्यावरणाचा आणि इतर सजीवांचा जीव घेतला .                                                                         आज आपण जागतिक तापमानवाढीचा परिणाम भोगत आहे .चटके आज आपण सोसत आहोत .हे असेच राहिले तर आपण या पृथ्वीला नष्ट केल्या शिवाय शांत बसणार नाहीत . आज आपल्या प्रत्येक नैसर्गिक स्त्रोतांचे प्रदूषण होत आहे . काळजी घ्या . 

पूर महापूर

 पूर महापूर आजच्या घडीला आपल्या समोर आलेल एक नैसर्गिक संकट .संकट जरी नैसर्गिक असाल तरी त्याला कारणीभूत आपण आहे .ते कस आपण  या ब्लोग मध्ये कळेल . पूर महापूर म्हटल कि आपल्या डोळ्या समोर येतो  नदी,नाले पाण्याने तुतुंब भरून वाहत असलेले नदी पात्र नदीला पूर हा दरवर्षी आपल्याला पाहला मिळतोच .दरवर्षी भारतात पूर महापुरामुळे हजारो लोक आपला जीव गमावत असतात .सर्वात जास्त जीवित हानी हि नदी काठच्या समुद्राच्या काठच्या लोकांना बसत असतो .

पूर महापूर येण्याची कारणे ?

१ धरण तलाव भरल्याने तेथील पाणी बाहेर सोडल्याने नदीला पूर येतात .

२ समुद्रात भूकंप ,सुनामी आल्याने ठेथिल पाणी बाहेर येऊन नद्यांना पूर येतात .

३ हिम सखालन बर्फ वितळून जवळच्या नद्यांना पूर येतात .

४  ढग फुटी झाल्याने जास्त तर आपल्याकडील नद्यांना पूर येतात .

५  सतत  मुसळधार  पाऊस आल्याने जास्त तर आपल्या कडील नद्यांना पूर येतात .  

अपघाताने काही नद्यांना महापूर येतात ,धरण तलाव फुटल्याने नद्यांना पूर येतात .असे बरेच कारणाने  नद्यांना पूर येत असतात .

या सर्व कारणांचा विचार जर केला तर काही कारणाना आपण जबाबदार आहे , आज आपल्याला माहित आहे कि पूर महापूर आधी पण येत होते मात्र त्यामध्ये जीवित हानी एवढी होत नसे .कारण त्याकाळी कोणी आपल्या फायद्या साठी जमिनी जंगल नद्या यांचा आपल्या फायद्यासाठी वापर करत नसे . 

आज आपण आपल्या फायद्यासाठी नद्याचा वापर करून घेत आहे .आज नद्या हे वेवसाय  मध्यम बनले आहे .रेती मुरूम ,गाळ ,दगड ,आज नद्यान मधून उपसणे चालू आहे .उपसण्याला काही मर्यादा असतात .मात्र आज त्या कोणी  पाळत नाही ,जंगल तोड , खनिज खाणकाम जोरात चालू आहे . तसेच मानवच झालेलं नद्या वरच अतिक्रमण  यामुळे हि आजकाल पुरे जास्त प्रमाणात येत आहेत .आज आपण जर कोल्हापूर .सांगली .मिरज ,कोकण  नातील काही जिल्हे  आणि विदर्भ  तील  गडचिरोली ,भंडारा ,गोंदिया ,चंद्रपूर ,आणि वर्धा ,या जिल्हातील पुरांचा  विचार केला तर आपल्याला लक्षात येईल कि हे सर्व जिल्हे ,खानिजनी भरलेले  जिल्हे आहेत . या जिल्ह्यांचा विचार जर केला तर आपल्याला कळेल कि या जिल्ह्यात जंगल , खनिज साठे मोठ्या प्रमाणात आहेत .आणि आता त्या ठिकाणी  खनिज खोद्कन आणि जंगल तोड हि मोठ्या प्रमाणात होत असल्याने .जंगल जमिनी ह्या पाण्याला जास्त वेळ थांबू शकत नाहीत त्यामुळे पावसाच पडलेल पाणी जमिनीत मुरण्या आधीच  वाहून जात आहे .मोठ्या प्रमाणात जंगल तोड आणि खनिजांचा उपसा यामुळे पाणी थांबला जागा राहिल्या नाहीत . पूर्वी जंगल खूप घनदाट असत त्यामुळे पावसाच पाणी झाडावर पडून ते जमिनीत मुरात असे ,आणि जमिनी ह्या झाड आणि माती घाट  धरून ठेवल्याने  माती वाहून जात नव्हती त्यामुळे  पाणी हे जमिनीत मुरात असे .मात्र आज हि अवस्था झाली कि  नदी आणि जंगल हे मानवाच्या हस्तक शपामुळे  अधिसारख्या पाण्याला साठवण्यात असमर्थ ठरत आहेत .आज बहुतेक नद्या ह्या मातीने गळल्या गेल्या आहेत त्यामुळे त्या पाणी मुरण्यास असमर्थ ठरत आहेत .जंगल तोडीमुळे माती हि मोठ्या प्रमाणात वाहून येवून नदी खोली कमी झाली आहे त्यामुळे ,आज पडलेल पाणी साठवला जागा राहिली नाही . तसेच आज मानवाने जागेच्या हवेसाठी नदी काठावर घरे बंधली आहेत . नद्याच नैसर्गिक  अस्तित्व राहील नाही .त्यामुळे आज नद्यांना महापूर पूर येत आहेत .वाढत शहरी करण   हेही काही प्रमाणात पुराना कारणी भूत आहे .आज मोठमोठ्या सह्रापासून ते लहान गावात हि  विकासाच्या नावावर जी पर्यावरनाची  हानी करणे चालवली आहे ती .जसे आज प्रत्येक शहरात कॉन्क्रीट  बांधकामे झाली आहेत .त्यामुळे पडलेला पाऊस हा जमिनीत मुरला जात नाही . त्यामुळे पाऊस पडला कि ते पाणी थेट नदी ला जाऊन भेटते त्यामुळे पाण्याला मुरला जागा न मिळाल्याने ते नदी मध्ये येते,आता पाऊस पडला कि लगेच नदीत जाते .                                                                                             मात्र आधी अस होत नसे पाऊस पडला कि किमान २४ तास तरी लागत असे पाणी नदीला जायला त्यामुळे नदीत पाणी विसर्ग होत असे त्यामुळे नद्यांना जास्त पाणी येत नसे  त्यामुळे पूर जरी अला तरी त्याची तीव्रता  कमी असे ,त्यामुळे जीवित हानी काही होत नव्हती तसेच आधी चे लोक हे नदीपासून दूर आणि उंच ठिकाणी राहत असत त्यामुळे पुरामुळे जीव जाने हे होत नसे . आता मात्र पूर्वी सारख जीवन रहल नाही माणूस हा फायद्या साठी काही कराला तयार आहे .त्यासाठी जीव गेला तरी चालेल ..आता गरज आहे आपण परत ते दिवस आणून निसर्ग आणि माणूस एकत्र राहण्यासाठी प्रयत्न करण्याची चला तर मग करू प्रयत्न ..

 वायू  प्रदूषण 

आजच्या घडीला सर्वात जास्त त्रास होत असलेल प्रदूषण म्हणजे वायू प्रदूषण .आज आपण भारताच्या सर्वात मोठ्या शहराची आज काय अवस्था झाली आपल्याला सांगायची गरज नाहीय .दिल्ही , मुंबई ,कोलकाता ,मद्रास , गुड गाव ,या शहरातील आज हवा कशी आहे .आणि तेथील लोक कसे सहन करतात हे आपल्याला माहित आहे .                                                                                             वायू प्रदूषण हे आज सर्वात जास्त जर होत असेल तर ते वाहणा मुळे आणि औधोगिक करणातून निघणार्या धुरा मुळे होते .तसेच ग्रामीण भागात गोवर्या /सेणी लाकूड आणि कचरा यांचा इंधन म्हणून वापर केला जातो .आजही भारतातील ग्रामीण भागात सुमारे दहा कोटी लोक रोजच अशा प्रकारचे इंधन चुली मध्ये वापरतात असे एका सर्वेक्षणातून स्पष्ट झाले आहे .वायू प्रदूषणाचे हे एक प्रमुख कारण आहे .यामुळे कोळशाच्या पाच पट अधिक धूर या पासून निर्माण होतो .                                                                                                                          या शिवाय वाहनामधून निघणारा धूर आणि कारखान्यातून बाहेर पडणारा धूर यामुळे हवेचे मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होते .उर्जेसाठी मोठ्या प्रमाणात  लाकूड ,शेतातील टाकाऊ कचरा वापरणारा भारत हा जगातील सर्वाधिक मोठा देश आहे .आजही अक्टोबर ते डिसेंबर या काळात वायव्य भारत आणि उतरं भारत येथे मोठ्या प्रमाणात पिके जाळली जातात .त्याचाच परिणाम आज दिल्ही गुडगाव  भोगत आहेत ,आज दिल्ही  मोठ्या प्रमाणात वायू प्रदूषण कमी करण्यावर पैसे खर्च करत आहे , आजही  त्या भागात उघड्यावर सुमारे ५० कोटीटन एवढा कचरा जाळला जातो .त्यातूनच पंजाब ,दिल्ही आणि पश्चिम बंगाल मधील नद्या च्या काठावर मोठ्या प्रमाणात धुके धूर आणि प्रदूषण युक्त हवेचा थर निर्माण झालेचे आढळते .                                                                             शहरी भागात वाहने आणि कारखाने हीच प्रदूषणाची महत्वाची कारणे आहेत .प्रदूषणामुळे आजही भारतात तीन लाख लोक अकाली मुत्यु मुखी पडत आहेत .जगातील सर्वात प्रदूषण युक्त शहरामध्ये भारताची ५ शहरे येतात . आणि जगातील दह देशामध्ये भारताचा क्रमांक लागतो .आज भारतात शहरीकरण आणि औधोगीकरण यांमुळे भारताच्या हवामानाचा दर्जा ढासळला आहे .                                                                                                                                                                 जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अहवालानुसार गुडगाव दिल्ही हे सर्वाधिक प्रदूषण युक्त दहा शहरातील एक शहर आहे .वायू प्रदूषणाने आज दिल्ही तील  स्वशन आणि त्वचा विकार वाढला आहे .दिल्हीत स्मॉग मुळे श्वासण  विकाराचे रुग्ण खूप वाढले आहेत .त्यामुळे तेथील सरकारला वेळोवेळी उपाययोजना कराव्या लागतात आज दिल्ही तील सर्वात जास्त सरकारला पैसा हा हवेचे प्रदूषण कमी करण्यावर खर्च करावा लागत आहे .गेल्या वीस वर्षात वाहनामुळे होणाऱ्या प्रदूषणाच्या प्रमाणात आठ पटीने वाढ झाली आहे .त्याच मुळे आज केंद्र सरकारला वाहनाच्या क्र्याब धोरनाला लागू कराव लागल .आज आपण वायू प्रदूषण हे फक्त वाहन पासून च नाही तर आपल्या घरातून सुद्धा मोठ्या प्रमाणात करत असतो .घरातील कचरा  प्लास्टिक जाळून आपण हवेचे प्रदूषण करत असतो .आज आपल्याला माहित आहे कि .प्लास्टिक जाळल्याने खूप घटक रसायने बाहेर पडतात तरी आपण ते जळत असतो . आज जवळ पास सर्वच शहर हे आपला कचरा जळतात इंदोर आणि एक दोन शहरे सोडली तर कोठेच कचर्याचे वर्गीकरण करून विलेवाट लावली जात नाही .खर तर आपण आपल्या घरा पासून कचर्याची वर्गीकरण करून विलेवाट लावली पाहिजेत .आजच्या प्रत्येक घरात रोजच कचरा  तयार होतो .जर आपण आपल्या कचर्याची आपणच वर्गीकरण करून विलेवाट लावली तर .जसे ओला कचरा हा आपण गांडूळ ,कॉम्पोस्ट ,नाडेप.खत तयार केल तर आणि इतर निघणारा घन कचरा परत रीसायकलिंग  करिता द्यायचा .त्याने प्रदूषणाला आळा बसणार हे नक्की ,असे खूप छोटी कामे आहेत ,ज्यातून आपण प्रदूषण होण्या पासून रोखू शकतो गरज आहे ते आपण अमलात आणण्याची .

औधोगीकरणामुळे वाढते प्रदूषण ?

 औधोगीकरणामुळे वाढते प्रदूषण ?

  

वाढती लोकसंख्या हा आणखी एक महत्वाचा प्रश्न आहे .ग्रामीण भागातून शहराकडे होणाऱ्या प्रचंड स्थलांतर यामुळे शहराच्या यंत्रणेवर आणि अर्थ कारणावर मोठाच बोजा पडतो .या लोकसंखेच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि रोजगारासाठी दिवसंदिवस कारखाने आणि उधोगांची संख्या वाढत आहे .उर्जा निर्मितीसाठी वापरल्या जाणार्या कोळशामुळे देशाची उर्जेची निम्याहून गरज भागते .त्यापैकी दोन तृतीयांश उर्जा हो उधोग धंदे यात वापरण्यात येते .कोळशाच्या राखेमुळे मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होते .                                                                                                                                                  गेल्या ४० वर्षात त्यामुळे कार्बन उत्सर्जनाच्या आणि मिथेन सारख्या हरीतगुह  वायूच्या (ग्रीन हाउस  गैसेसच्या ) प्रमाणात ९ पट वाढ झाली आहे .कार्बन उत्सर्जन जर थांबवायचे असेल तर विजेचा वापर कमी करावा लागेल गरज असेल तरच वीज  विजेवर चालणारे उपकरणे वापरावे लागतील तरच कार्बन उत्सर्जन कमी होईल .नाहीतर आपल्याला कोळशाला पर्याय  शोधावा लागेल .विजेचे नवीन सोर्स शोधावे लागतील .सोलर .वाटर .पवन उर्जा  निर्मित  यावर किवा बायो गस  निर्मितीतून वीज निर्मित करावी लागेल .त्यामुळे .आपण कार्बन उत्सर्जन कमी करू .तसेच विजेचा होणारा  वापर हा काही कमी करावा लागेल .त्यामुळे कार्बन मुळे होणारे प्रदूषण कमी होईल .                                                                                                                                                            दुसरा महत्वाचा प्रदूषक वायू म्हणजे  मिथेन वायू हा वायू आजच्या खूप मोठ्या समस्या निर्माण करत आहे .तापमान वाढ हि एक समस्या यामुळे होत आहे .जगातील प्रमुख मिथेन उत्सर्जन करणाऱ्या देशाच्या यादी मध्ये भारत हा ३ स्थानी आहे जगातील दुध उत्पादन करणारे म्हणजे पशुधन असणारे देश हे सध्याच्या मिथेन उत्सर्जन निर्मित  कारणीभूत ठरत आहेत .मिथेन गैस हा आपल्या कडील शेन या पासून निर्मित होत आहे .आधी हा गैस आपण कारखाने या मध्ये उत्पादन करत होतो .मात्र आता हा गैस नैसर्गिक पाने तयार होत आहे .ग्रामिन भागत आजही जनावराचे माल मुत्र आपण उघड्यावर फेकून देतो .त्यामुळे त्यामधून निर्माण होणारा मिथेन गैस हा वातावरणात मिसळून आज तापमान वाढीला तसेच अनेक समस्यांना पूरक ठरत आहे . जनावराचे माल मुत्र जर आपण वेवस्थित खड्यात टाकले आणि झाकून ठेवले तर त्याचे खतात रुपांतर होऊन चांगले खत मिळेल .जर आपण असे नाही केल तर त्याचा परिणाम आपण आज भोगत आहोत .आहेत .रोगराई तापमान वाढ ,कचरा ,प्रदूषण ,डास ,झुरळ उंदीर ,जनावरे यांच्या मार्फत रोगराई पसरणार आणि आपण ते पसरू देणार .                                                                                            काय मग आज पासून करणार न मग ह्या दोन गोष्ठी , वीज कमी वापरणार , जणावरचे मल मुत्र खड्यात टाकणार आणि प्रदूषण कमी करणार .तर आज आपण औधोगिक करणामुळे होणारे प्रदूषण जसे कार्बन आणि मिथेन मुळे होणारे प्रदूषण यावर माहिती घेतली .आणि प्रदूषण कमी करण्यासाठी काय करावे यावर चर्चा केली मग आज पासून आपण या सर्व गोष्टी वर विचार करणार ..तर आपण प्रदूषण या विषयाला  समजून घेणार. 

thanks to ..

भारतीय सण उत्सव आणि प्रदूषण ?

आज आपण भारतीय सण उत्सव आणि प्रदूषण या विषयावर काही चर्चा करणार आहोत .भारत हा सर्वधर्मसमभाव आणि अनेक धर्म मिळून बनलेला .देश आहे त्यामुळे आपण जास्त खोलवर न जाता वर वर माहिती घेऊ फक्त आपणास माहित होण्या करिता जसे कि आपणास माहित आहे .                                                                    कि आपण भारतात जवळजवळ प्रत्येक  महिन्यात ५ सण साजरे करत असतो .पूर्ण भारत भर हे साजरे होत असतात प्रत्येक सन जर विचार केला तर आपल्यायला माहित आहे .कि आज काल आपण सन साजरे करताना पर्यावरण आणि प्रदूषण या गोष्टी ला जास्त महत्व देत नाही .कारण आपण जास्त महत्व हे सण साजरे करण्याला देत असतो .आधी काळी सर्व सण हे पर्यावरण पूरक सण असत मात्र आजकालचे सण हे पर्यावरण पूरक राहिले नाहीत .                                                                                                                                                                                        आज आपण खूप लहान लहान गोष्ठी पण पर्यावरणाला हानी पोहचवतात जसे कि दिवाळी आज आपण दिवाळी साजरी करतो .मात्र त्याच बरोबर आपण पर्यावरणाचा प्रदूषण नाला हातभार लावत असतो .या मध्ये सर्व प्रकारचे प्रदूषण येतील .जल जमीन वायू ध्वनी कचरा असे बरेच प्रदूषण आपण या सण उत्सवातून निर्माण करत असतो ,फक्त दिवाळीच सण नाहीतर प्रत्येक सणातून पर्यावरण प्रदूषण होत आहे आज . ते सण  कोणतेही असो .पूर्वी  सण साजरे होत मात्र ते सण सर्व पर्यावरन पूरक असत .त्यामध्ये पर्यावरन आणि निसर्ग याची काळजी घेतली जात असे .                                                                                                                                                                                                              आज आपण वाढदिवस पासून ते लागण  विधी पर्यंत सर्व कार्याक्रमात कचरा प्रदूषण करत असतो .आपण आताचे सर्व सन हे फक्त देखाव्य साठी करत असल्याने आपण पर्यावरण प्रदूषणाकडे दुर्लक्ष करत आहे . अधिकाळी सण साजरे होत .त्यामध्ये निसग पूजन होत असे आणि मग सण साजरे होत असत .मग तो सण कोणताही असो त्यामध्ये निसर्ग पूजन होत असे वाढदिवस असो कि लगण किवा अंत्यविधी या मध्ये प्रथम प्राधान्य हे निसर्गाला दिले जात असे आज आपण ज्या चाली रिती प्रमाने सण साजरे करतो ते आधी पण हो त होते मात्र आपण आता ते सन आपल्या सोई प्रमाणे साजरे करत आहे .त्यामुळे आपण आपल्या सोई साठी निसर्ग पर्यावरण याचा जीव घेत आहोत .आजही ते पूर्वी सारखे सण साजरे करता येतात मात्र आपली तयारी नाहीय कष्ट  करण्याची आज आपल्याला सर्व रेडीमेड पाहिजेत म्हणून आज आपण आपल्या सोई मुळे पर्यावरणाला गमावत  आहे .                                                                                                                                                                                             वेळ अजून हि गेली नाहीय गजर आहे आपण आपल्यात थोडा बदल आणि कष्ट करण्याची चला तर मग या वर्षी पासून आपण सर्व एक निश्चय करू पर्यावरण पूरक सण साजरे करू .निसर्ग सजीव यांना त्यांच्या मनाप्रमाणे जीवन जगू देऊ .

कचरा

 आज आपण कचरा या विषयावर चर्चा करणार आहोत .कचरा शब्द बोलताना आपणास घन वाटत असेल पण आपण जेव्हा करतो तेवा .आपणास काही वाटत नसेल आपणच करणार आणि बोलणार आजच्या घडीला आपल्या सर्व समोर हि एक खूप मोठी समस्या आहे .ती म्हणजे कचरा.                                                                                                                   आज  भारतातील शहरामध्ये दरवर्षी दहा कोटी टनाहून अधिक घन कचरा निर्मित होतो .आज प्रत्येक ठिकाणी गाव असो कि शहर  कचरा हा पहावयास मिळतोच ठिकठिकाणी कचर्याचे ढीग साचून राहिले असताना .                                                                                                                                                               सन २००० मध्ये सर्वोच न्यायालय याने दिलेले कचरा व्यावस्थापनाचे आदेश आपण धाब्यावर बसवले आहेत .नियम कोणी पळत नाही .आज कोणी कोठेही कचरा करताना दिसत आहे आणि लोकांना त्यादल काही वाटत नही . कचर्याचे रिसायकलिंग करणे आवश्यक असताना केले जात नाही .सुमारे ४० टक्के कचरा उचललाच जात नाही महानगर पालिका ,ग्राम पंचायत ,नगर परिषद या बदल काही नियम उपाय योजना करताना दिसत नाहीत .त्यामुळे लोकांना याच काहीच वाटत नाही .ऑर्गनायझेशन फॉर इकॉनॉमिक कॉर्पोरेशान अंड डेव्हलपमेंट च्या  अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे कि वैधकीय कचऱ्याविषयी  कायदे आणि नियम निर्बंध असतानाही ते पाळले जात नाहीत .एका अभ्यासानुसार भारतातील सामारे निम्मा वैधकीय  कचरा सरळसरळ इतरत्र कचऱ्यात फेकला जातो.                                                                                            आज प्रत्येक जिल्यात मेडिकल वेस्ट बाबत समिती आहे .वेस्ट मानेज्मेंट करण्याकरिता .मात्र ते काही करताना दिसत नाहीत .ते फक्त त्यांचा फायदा पाहतात आणि कामे करतात .                                                                                                                          आज मोठ्या प्रमाणावर कचरा डेपोमधून ग्रीन हाउस वायू मोठ्या प्रमाणात बाहेर पडत असतो .माशा ,डास,झुरळे,उंदीर आणि इतर प्राण्यामुळे तिथून मोठ्या प्रमाणात रोगराई पसरते .सन २०११ मध्ये कचऱ्या पासून उर्जानिर्मिती चे प्रकल्प कित्येक शहरात उभारण्यात आले आहेत .तरीही कचरा हा प्रश्न सुटलेला नाही .गरज आहे आपण ठरवण्याची.

जल प्रदूषण

जल प्रदूषण हि आजच्या घडीला खूप महत्वाची समस्या आपल्या समोर आहे .कारण पाण्या वाचून आपण सजीव राहू शकत नाही .                                                              जल प्रदूषण म्हणजे पाणी पिण्यासाठी उपयुक्त न राहणे ,त्यातील प्राणवायू प्रमाण कमी होणे म्हणजे जल प्रदूषण .                                                                                                             आज आपण घरगुती सांडपाण्याचे व्यावस्थापन योग्यप्रकारे केले जात नाही .त्यामुळे मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होते .सांडपाण्यावर प्रक्रिया करणाऱ्या यंत्रणा सुस्थितीत नसल्यामुळे या प्रकिया व्यावस्थित केल्या जात नाहीत .अपुरे आणि मर्यादित ज्ञान यामुळे आपण सांडपाणी या वर काही प्रक्रिया करू शकत नाही .त्यामुळे सांडपाण्याचे बाष्पीभवन तरी होते किवा जमिनीत मुरून जाते .काही ठिकाणी सांडपाणी डबकी तयार होतात .आणि अनेक प्रकारच्या रोगांना कारणीभूत ठरतात .                                                                                                   भूगर्भातील जल साठ्यांचे  सांडपाण्यामुळे प्रदूषण होते .सतत येणाऱ्या पुरामुळे पाणथळ जागा नष्ट होतात .आणि घन कचरा मोठ्याप्रमाणात पाण्यात मिसळतो .याशिवाय अनेक ठिकाणी नाले ,नद्या यांच्या  पात्रात कचरा फेकला जातो .घरातील आताचे पाणी हे खूप घटक रसायने घेऊन बाहेर पडते जसे कि साबण ,शाम्पू ,ओईल , बराच काही आता आपण हे नदी नाल्यात सोडत असतो .                                                                                                                           आज देशाच्या सर्वच भागात नद्या आणि  तलावांच्या काठावर अनेक कारखाने उभे आहेत .शिवाय शेतेही आहेत .शेतामध्ये वापरले जाणारे  किड नाशके आणि खते यांच्यातील रसायने आज नद्या च्या पाण्यात आढळली आहेत .नद्यांच्या पाण्यात अंघोळ करणे ,कपडे धुणे भांडी घासणे याच बरोबर सकाळचा विधी करणे .या गोष्टी मुळे आज मोठ्या प्रमाणात जल प्रदूषण होते आहे . जल शुद्धीकरण करणे खूप खर्चिक बाब असल्याने सर लोकांना करता येईल एवडे सोपे नाही त्यामुळे आज या सर्वातून साथीचे व  रोग रोग पसरतात . त्यामुळे जल प्रदूषण कमी करणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे हे .जर असेच राहिले तर आपल्याला पाणी पिण्यासाठी  मिळणार नाही .                                                                                           १० वर्ष पूर्वी  गावातील  नदी  नाल्यातील सुद्धा पाणी  पिण्यासाठी  वापरले जात होते .मात्र आता ती परिश्तिती राहिली नाही .आधी सारखे नदी नाल्यातील पाणी हे पिण्या योग्य राहिले नाही .आज  त्या नदी  नाल्यात आपण केलेली घाण आपण टाकत आहे .त्यामुळे ते नदी नाले आता पूर्वी सारखे पाणी शुद्ध देऊ शकत  नाहीत .आज प्रत्येक गावातील नदी ओढे  नाले  हे गावातील सांडपाणी ,कचरा , प्लास्टिक मानवी मलमूत्र  यांनी आणि  मृत प्राणी यांनी हे नदी नाले दुषित झाले आहेत .आज गावातील महिला नदीत सांडपाणी बरोबर  भांडी धून या मुळे नदीत धूत असल्याने पाणी दुषित होत आहे . तसेच जनावरे मूत झाली कि ते नदीत आणून टाकली जातात .त्यामुळे तेथील पाणी दुषित होत आहे .                                                                           तसेच आज प्रत्येक शेतात खत ,तणनाशक ,कीडनाशक ,औषध  फवारली जातात . शेतातील ते रसायने पाणी पावसा सोबत नदी नाल्यात येतें त्यामुळे पाणी प्रदूषित होत आहे .तसेच आज  आपण स्वच्छ भारत अभियान  मध्ये  बांधलेले स्वचालाय याचे पाणी सुद्धा नदी नाल्यात सोडल्याने पाणी दुषित झाले आहे .                                                                    तसेच आज सर्वात जास्त  लोक हे देव धर्माच्या नावाखाली  पूजा पूजेच साहित्य  धार्मिक विधी हे केल्या नंतर  सर्व नदी तलाव किवा विहरी मध्ये टाकतात त्यामध्ये  राख ओईल .असल्याने ते पाण्यावर तरंगून पाणी प्रदूषित करतेच सोबत पाण्यात असलेले सजीव यांना मारण्याचे काम करत असते . तसेच  काही मूर्ख  लोक स्वताच्या फायद्या साठी पाण्यात विषारी औषधे  टाकून पाणी दुषित करत असतात . वरील पैकी कोणीही हि एक कृती केली नाहीतर  हे होणार प्रदूषण होणार नाही . करा प्रयत्न  होईल .