चिकुनगुनियामुळे होणारी गंभीर लक्षणे ,

 

चिकनगुनिया हा आफ्रिका, आशिया आणि अमेरिकेतील डासांद्वारे मानवांमध्ये पसरणारा रोग आहे; इतर क्षेत्रांमध्ये तुरळक उद्रेक नोंदवले गेले आहेत.

डेंग्यू आणि झिका यांची चिकुनगुनियासारखीच लक्षणे आहेत, ज्यामुळे चिकनगुनियाचे चुकीचे निदान करणे सोपे होते.

चिकुनगुनियामुळे ताप आणि तीव्र सांधेदुखी होते, जी अनेकदा दुर्बल होते आणि कालावधी बदलते; इतर लक्षणांमध्ये सांधे सुजणे, स्नायू दुखणे, डोकेदुखी, मळमळ, थकवा आणि पुरळ यांचा समावेश होतो.

चिकुनगुनिया विषाणू संसर्गासाठी सध्या कोणतीही मान्यताप्राप्त लस किंवा विशिष्ट उपचार नाही.

अहवाल आणि निदानातील आव्हानांमुळे, चिकुनगुनियाने बाधित लोकांची संख्या कमी लेखली जाते.

चिकुनगुनियामुळे होणारी गंभीर लक्षणे आणि मृत्यू दुर्मिळ असतात आणि सहसा इतर सहअस्तित्वात असलेल्या आरोग्य समस्यांशी संबंधित असतात.

विहंगावलोकन

चिकनगुनिया हा डासांमुळे होणारा विषाणूजन्य रोग आहे जो चिकुनगुनिया विषाणू (CHIKV) मुळे होतो, जो टोगाविरिडे कुटुंबातील अल्फाव्हायरस वंशातील आरएनए विषाणू आहे. चिकुनगुनिया हे नाव किमाकोंडे भाषेतील एका शब्दावरून आले आहे, ज्याचा अर्थ "कंटरट होणे" असा होतो.

वितरण आणि उद्रेक

CHIKV प्रथम 1952 मध्ये युनायटेड रिपब्लिक ऑफ टांझानियामध्ये आणि त्यानंतर आफ्रिका आणि आशियातील इतर देशांमध्ये ओळखले गेले (1). शहरी उद्रेक पहिल्यांदा 1967 मध्ये थायलंडमध्ये आणि 1970 मध्ये भारतात नोंदवले गेले (2). 2004 पासून, CHIKV चा प्रादुर्भाव अधिक वारंवार आणि व्यापक झाला आहे, अंशतः विषाणूजन्य रूपांतरांमुळे एडिस अल्बोपिक्टस डासांमुळे विषाणू अधिक सहजपणे पसरू शकतो. आशिया, आफ्रिका, युरोप आणि अमेरिकेतील 110 हून अधिक देशांमध्ये CHIKV ओळखले गेले आहे. ज्या बेटांवर लोकसंख्येच्या मोठ्या प्रमाणात संसर्ग झाला आहे आणि नंतर रोगप्रतिकारक आहे अशा बेटांवर संक्रमणास व्यत्यय आला आहे; तथापि, ज्या देशांमध्ये लोकसंख्येच्या मोठ्या भागांना अद्याप संसर्ग झालेला नाही अशा देशांमध्ये संक्रमण कायम राहते.

एडीस इजिप्ती किंवा एडिस अल्बोपिक्टस डासांची प्रस्थापित लोकसंख्या असलेल्या सर्व प्रदेशांमध्ये आता स्थानिक डासांमुळे पसरणारे संक्रमण अनुभवले आहे.

संसर्ग 

चिकुनगुनिया विषाणू डासांद्वारे प्रसारित केला जातो, सामान्यतः एडीस (स्टेगोमिया) इजिप्टी आणि एडीस (स्टेगोमिया) अल्बोपिक्टस, जे डेंग्यू आणि झिका विषाणू देखील प्रसारित करू शकतात. हे डास प्रामुख्याने दिवसा उजेडात चावतात. ते उभे पाणी असलेल्या कंटेनरमध्ये अंडी घालतात. दोन्ही प्रजाती घराबाहेर खाद्य देतात आणि Ae. इजिप्ती सुद्धा घरामध्ये खाद्य देतात.

ज्या व्यक्तीच्या रक्तात CHIKV फिरत आहे अशा व्यक्तीला संसर्ग नसलेला डास खातो तेव्हा हा डास विषाणू ग्रहण करू शकतो. नंतर हा विषाणू डासांमध्ये अनेक दिवस प्रतिकृती बनतो, त्याच्या लाळ ग्रंथींमध्ये पोहोचतो आणि नवीन मानवी यजमानामध्ये संक्रमित होऊ शकतो जेव्हा ज्या व्यक्तीच्या रक्तात CHIKV फिरत आहे अशा व्यक्तीला जेव्हा संक्रमित नसलेला डास खातो तेव्हा डास हा विषाणू ग्रहण करू शकतो. त्यानंतर हा विषाणू डासांमध्ये अनेक दिवसांमध्ये प्रतिकृती बनतो, त्याच्या लाळ ग्रंथींमध्ये पोहोचतो आणि जेव्हा डास त्यांना चावतो तेव्हा नवीन मानवी यजमानामध्ये संक्रमित होऊ शकतो. या नवीन संक्रमित व्यक्तीमध्ये विषाणू पुन्हा तयार होण्यास सुरुवात करतो आणि त्यांच्या रक्तात उच्च सांद्रता पोहोचतो, या टप्प्यावर ते इतर डासांना संक्रमित करू शकतात आणि संक्रमण चक्र कायम ठेवू शकतात.

लक्षणे

लक्षणे असलेल्या रूग्णांमध्ये, CHIKV रोगाची सुरुवात साधारणत: संक्रमित डास चावल्यानंतर 4-8 दिवस (श्रेणी 2-12 दिवस) होते. हे अचानक ताप येणे द्वारे दर्शविले जाते, वारंवार तीव्र सांधेदुखीसह. सांधेदुखी अनेकदा दुर्बल असते आणि सामान्यतः काही दिवस टिकते परंतु ती दीर्घकाळ, आठवडे, महिने किंवा वर्षांपर्यंत टिकते. इतर सामान्य चिन्हे आणि लक्षणांमध्ये सांधे सूज, स्नायू दुखणे, डोकेदुखी, मळमळ, थकवा आणि पुरळ यांचा समावेश होतो. ही लक्षणे डेंग्यू आणि झिका विषाणूंसह इतर संक्रमणांसह आच्छादित असल्याने, प्रकरणांचे चुकीचे निदान केले जाऊ शकते. लक्षणीय सांधेदुखीच्या अनुपस्थितीत, संक्रमित व्यक्तींमध्ये लक्षणे सामान्यतः सौम्य असतात आणि संसर्ग ओळखला जाऊ शकतो.

बहुतेक रुग्ण संसर्गातून पूर्णपणे बरे होतात; तथापि, CHIKV संसर्गासह डोळा, हृदय आणि न्यूरोलॉजिकल गुंतागुंतांची अधूनमधून प्रकरणे नोंदवली गेली आहेत. वयाच्या स्पेक्ट्रमच्या टोकाच्या रूग्णांना गंभीर आजार होण्याचा धोका जास्त असतो. प्रसूतीदरम्यान संसर्ग झालेले नवजात आणि अंतर्निहित वैद्यकीय परिस्थिती असलेले वृद्ध लोक गंभीरपणे आजारी पडू शकतात आणि CHIKV संसर्गामुळे मृत्यूचा धोका वाढू शकतो.

एकदा एखादी व्यक्ती बरी झाल्यानंतर, उपलब्ध पुरावे सूचित करतात की ते भविष्यातील संक्रमणांपासून रोगप्रतिकारक असण्याची शक्यता आहे (4).

निदान

रिव्हर्स ट्रान्सक्रिप्टेज-पॉलिमरेझ चेन रिएक्शन (RT-PCR) सारख्या चाचण्यांचा वापर करून आजाराच्या पहिल्या आठवड्यात गोळा केलेल्या रक्त नमुन्यांमध्ये चिकनगुनियाचा विषाणू थेट आढळू शकतो.

इतर चाचण्या चिकुनगुनिया विषाणू संसर्गास एखाद्या व्यक्तीची रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया शोधू शकतात. हे सामान्यत: संसर्गाच्या पहिल्या आठवड्यानंतर विषाणूच्या प्रतिपिंडांची चाचणी घेण्यासाठी वापरले जातात. अँटीबॉडीची पातळी सामान्यत: आजार सुरू झाल्यानंतर पहिल्या आठवड्यात ओळखता येते आणि तरीही सुमारे 2 महिन्यांपर्यंत शोधली जाऊ शकते.

उपचार आणि लस

क्लिनिकल व्यवस्थापनामध्ये अँटी-पायरेटिक्स आणि इष्टतम वेदनाशामक औषधांसह ताप आणि सांधेदुखीवर उपाय करणे, भरपूर द्रव पिणे आणि सामान्य विश्रांती यांचा समावेश होतो. CHIKV संसर्गासाठी कोणतेही विशिष्ट अँटीव्हायरल औषध उपचार नाही.

पॅरासिटामॉल किंवा ॲसिटामिनोफेनची शिफारस वेदना कमी करण्यासाठी आणि डेंग्यूचे संक्रमण नाकारल्याशिवाय ताप कमी करण्यासाठी केली जाते, कारण नॉन-स्टेरॉइडल अँटी-इंफ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) रक्तस्त्राव होण्याचा धोका वाढवू शकतात. अनेक लसी सध्या विकासाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यात असताना (डिसेंबर २०२२ पर्यंत) त्यांचा परवाना मिळणे बाकी आहे. चिकुनगुनिया विषाणू संसर्गापासून संरक्षण करण्यासाठी कोणतीही व्यावसायिक लस उपलब्ध नाही.

प्रतिबंध आणि नियंत्रण

डास चावणे टाळून संसर्ग रोखणे हे सर्वोत्तम संरक्षण आहे. CHIKV चा संसर्ग झाल्याचा संशय असलेल्या रुग्णांनी आजारपणाच्या पहिल्या आठवड्यात डास चावणे टाळले पाहिजे जेणेकरून डासांचा पुढील प्रसार होऊ नये, ज्यामुळे इतर लोकांना संसर्ग होऊ शकतो.

CHIKV चा प्रसार कमी करण्याची मुख्य पद्धत म्हणजे मच्छर वाहकांचे नियंत्रण. यासाठी समुदायांचे एकत्रीकरण करणे आवश्यक आहे, जे साप्ताहिक आधारावर पाणी असलेले कंटेनर रिकामे आणि स्वच्छ करून, कचऱ्याची विल्हेवाट लावणे आणि स्थानिक डास नियंत्रण कार्यक्रमांना समर्थन देऊन डासांची उत्पत्तीची ठिकाणे कमी करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत.

प्रादुर्भावाच्या वेळी, उडणाऱ्या प्रौढ डासांना मारण्यासाठी कीटकनाशकांची फवारणी केली जाऊ शकते, ज्या कंटेनरमध्ये आणि डास येतात त्या पृष्ठभागावर लागू केले जाऊ शकतात आणि अपरिपक्व अळ्या मारण्यासाठी कंटेनरमधील पाण्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. डासांच्या संख्येवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आपत्कालीन उपाय म्हणून हे आरोग्य अधिकारी देखील करू शकतात.

चिकुनगुनियाच्या प्रादुर्भावादरम्यान संरक्षणासाठी, दिवसा चावणाऱ्या वाहकांना त्वचेचा संपर्क कमी करणारे कपडे वापरण्याचा सल्ला दिला जातो. घरांमध्ये डास येऊ नयेत म्हणून खिडक्या आणि दरवाजाच्या पडद्यांचा वापर करावा. रिपेलेंट्स उघड झालेल्या त्वचेवर किंवा कपड्यांवर उत्पादन लेबलच्या निर्देशांनुसार लागू केले जाऊ शकतात. रिपेलेंटमध्ये DEET, IR3535 किंवा icaridin असणे आवश्यक आहे.

कीटकनाशक उपचार केलेल्या मच्छरदाण्यांचा वापर दिवसा चावणाऱ्या डासांच्या विरूद्ध दिवसा झोपणाऱ्या व्यक्तींनी केला पाहिजे, उदाहरणार्थ लहान मुले, आजारी रुग्ण किंवा वृद्ध लोक.

सक्रिय CHIKV प्रसाराच्या भागात प्रवास करणाऱ्यांनी कीटकनाशकांचा वापर करणे, लांब बाही आणि पँट घालणे आणि डासांना आत जाण्यापासून रोखण्यासाठी खोल्यांमध्ये स्क्रीन बसवलेले आहेत याची खात्री करणे यासह मूलभूत सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.

WHO प्रतिसाद

जागतिक आर्बोव्हायरस इनिशिएटिव्हच्या अंमलबजावणीद्वारे आर्बोव्हायरसवर पाळत ठेवण्यासाठी आणि नियंत्रण करण्यासाठी WHO देशांना समर्थन देते.

WHO खालील प्रकारे चिकनगुनियाला प्रतिसाद देते:

प्रयोगशाळांच्या सहयोगी नेटवर्कद्वारे उद्रेकांची पुष्टी करण्यासाठी देशांना समर्थन;

डासांपासून होणा-या रोगांच्या प्रादुर्भावाच्या प्रभावी व्यवस्थापनासाठी देशांना तांत्रिक सहाय्य आणि मार्गदर्शन प्रदान करणे;

कीटकनाशक उत्पादने आणि अनुप्रयोग तंत्रज्ञानासह नवीन साधनांच्या विकासाचे पुनरावलोकन करते;

पुराव्यावर आधारित धोरणे, धोरणे आणि उद्रेक व्यवस्थापन योजना तयार करणे;

प्रकरणे आणि उद्रेकांच्या प्रभावी व्यवस्थापनासाठी देशांना तांत्रिक सहाय्य आणि मार्गदर्शन प्रदान करणे;

त्यांच्या अहवाल प्रणाली सुधारण्यासाठी समर्थन देश;

प्रादेशिक स्तरावर नैदानिक ​​व्यवस्थापन, निदान आणि वेक्टर नियंत्रण यावर काही सहयोगी केंद्रांसह प्रशिक्षण प्रदान करणे;

सदस्य राज्यांसाठी एपिडेमियोलॉजिकल पाळत ठेवणे, प्रयोगशाळा, क्लिनिकल केस मॅनेजमेंट आणि वेक्टर कंट्रोल यावरील मार्गदर्शक तत्त्वे आणि पुस्तिका प्रकाशित करणे; आणि

ग्लोबल आर्बोव्हायरस इनिशिएटिव्हच्या अंमलबजावणीद्वारे आर्बोव्हायरल रोगांमध्ये एकात्मिक बहु-अनुशासनात्मक दृष्टीकोन विकसित करणे.

डब्ल्यूएचओ देशांना प्रकरणे शोधण्याची आणि पुष्टी करण्याची क्षमता विकसित करण्यासाठी आणि राखण्यासाठी प्रोत्साहित करते, रुग्णांचे व्यवस्थापन करते आणि डासांच्या वाहकांची उपस्थिती कमी करण्यासाठी सामाजिक संप्रेषण धोरणे अंमलात आणते.

संदर्भ !

स्टेपल्स जेई, ब्रेमन आरएफ, पॉवर्स एएम. चिकुनगुनिया ताप: पुन्हा उदयास येत असलेल्या संसर्गजन्य रोगाचा महामारीविज्ञानाचा आढावा. क्लिन इन्फेक्ट डिस. 2009;49(6):942-948. doi:10.1086/605496

Wimalasiri-Yapa BMCR, Stassen L, Huang X, et al. आशिया - पॅसिफिकमधील चिकनगुनिया विषाणू: एक पद्धतशीर पुनरावलोकन. उदयोन्मुख सूक्ष्मजीव संक्रमित. 2019;8(1):70-79. doi:10.1080/22221751.2018.1559708

रुसो जी., एट अल., आफ्रिकेतील चिकुनगुनिया ताप: एक पद्धतशीर पुनरावलोकन. पॅथॉग ग्लोब हेल्थ. 2020;114(3):136-144. doi:10.1080/20477724.2020.1748965

Auerswald H, Boussioux C, In S, et al. कंबोडियन ग्रामीण समुदायातील क्रॉस-विभागीय अभ्यासामध्ये सहभागींनी दाखवलेल्या विविध चिकनगुनिया जीनोटाइपच्या विरूद्ध व्यापक आणि दीर्घकाळ टिकणारे रोगप्रतिकारक संरक्षण. उदयोन्मुख सूक्ष्मजीव संक्रमित. 2018;7(1):13.

पॅन अमेरिकन हेल्थ ऑर्गनायझेशन तयारी आणि चिकुनगुनिया व्हायरससाठी प्रतिसाद: अमेरिकेत परिचय वॉशिंग्टन, डी.सी.

 

साप चावणे समजून घेणे आणि प्रतिसाद देणे

साप चावण्याकडे कधीही दुर्लक्ष करू नये. काही चाव्याव्दारे कोरडे (विषारी नसलेले) असतात आणि सूज निर्माण करतात, तर काही धोकादायक असतात आणि काळजीपूर्वक आणि त्वरीत हाताळले नाहीत तर ते घातक ठरू शकतात.

साप एकतर शिकार पकडण्यासाठी किंवा स्वतःचा बचाव करण्यासाठी चावतात. विषारी आणि बिनविषारी असे अनेक प्रकारचे साप असल्याने कोणत्याही दोन सापांचा चावा सारखा नसतो. वेगवेगळ्या प्रजातींमध्ये विषाचे वेगवेगळे प्रकार असतात. प्राथमिक श्रेणींमध्ये हे आहेत:

• सायटोटॉक्सिन: चावलेल्या ठिकाणी सूज आणि ऊतींचे नुकसान होईल
• न्यूरोटॉक्सिन: पक्षाघात किंवा इतर मज्जासंस्थेचे नुकसान होऊ शकते
• अँटी-क्लोटिंग एजंट: रक्त गोठणे थांबवा
• मायोटॉक्सिन: स्नायू तोडणे
• रक्तस्त्राव: रक्तवाहिन्या विस्कळीत होऊ शकतात

  सर्पदंशाचे प्रकार?

  साप चावण्याचे दोन प्रकार आहेत, एक दुसऱ्यापेक्षा अधिक गंभीर आहे:

  कोरडे चावणे

  • जेव्हा साप चावल्याने विष तयार होत नाही तेव्हा हे घडतात. हे सहसा बिनविषारी सापांसोबत आढळतात.
  • परंतु कोरडे चावणे रक्तस्त्राव, जळजळ, सूज आणि/किंवा एरिथिमियासह वेदनादायक असू शकते.

  विषारी चावणे

  • हे लक्षणीय धोकादायक आहेत. जेव्हा साप चावतो आणि विष टोचतो तेव्हा ते घडतात.
  • विषारी साप चावल्याची लक्षणे जास्त रक्तस्त्राव, तीव्र वेदना, रक्त गोठण्यास समस्या, आकुंचन, अंधुक दृष्टी इत्यादींशी संबंधित आहेत.
  • विषारी साप चावल्यावर स्वेच्छेने विष सोडतात आणि ते किती विष सोडू शकतात हे नियंत्रित करण्याची क्षमता त्यांच्यात असते.
  • 50 ते 70% विषारी साप चावल्यास विषारी किंवा विषबाधा होते. दंश जीवघेणा नसला तरीही, सर्पदंश बिनविषारी असल्याची पुष्टी होत नाही तोपर्यंत वैद्यकीय आणीबाणी म्हणून सर्पदंश केला पाहिजे.
  • विषारी साप चावल्यानंतर वैद्यकीय मदत घेण्यास उशीर झाल्यास गंभीर हानी होऊ शकते किंवा सर्वात वाईट परिस्थितीत ते प्राणघातक देखील असू शकते!

  सर्पदंशाची लक्षणे

  विषारी सर्पदंशाची लक्षणे

  विषारी साप चावल्याची संभाव्य चिन्हे किंवा लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:

  • # चाव्याच्या ठिकाणी वेदना
  • # मळमळ आणि उलट्या
  • #चेहरा आणि हातपाय सुन्न होणे
  • #जखमाभोवती सूज आणि लालसरपणा
  • #श्वास घेण्यात अडचण
  • #धूसर दृष्टी
  • #घाम येणे आणि लाळ येणे

  बिनविषारी सर्पदंशाची लक्षणे

  बिनविषारी सर्पदंशाच्या बाबतीत, खालील लक्षणे दिसू शकतात:

  • परिसरात वेदना
  • जळत्या खळबळ
  • त्रासदायक वेदना
  • लहान पंचर जखमा एक चाप दृश्यमान असू शकते
  • लिम्फ नोड्स काढून टाकणे लवकरच वेदनादायक होते

  सर्पदंश रोखणे

  काही दंश टाळणे जवळजवळ अशक्य आहे. यामध्ये एका सापाचा समावेश आहे जो अपघाताने लोकांवर जंगलात पाऊल टाकल्यावर हल्ला करतो. तथापि, साप चावण्याचा धोका कमी करण्यासाठी सावधगिरी बाळगली जाऊ शकते. यात समाविष्ट:

  • पाण्यात पोहणारे साप उंच जमिनीवर जाण्यासाठी आणि कचरा, दगड, शेत किंवा इतर गोष्टींखाली लपलेल्या सापांवर लक्ष ठेवा.
  • जर तुम्हाला साप दिसला तर हळू हळू त्याच्यापासून दूर जा आणि त्याला स्पर्श करू नका.

    सर्पदंशाचा उपचार कसा केला जातो?

    प्रथम आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ताबडतोब वैद्यकीय लक्ष द्या. याचा अर्थ तुम्ही शक्य तितक्या लवकर आपत्कालीन सेवांना कॉल करा कारण जरी चाव्याव्दारे वेदनादायक नसले तरीही तुम्ही ते संभाव्य जीवघेणे मानले पाहिजे.

    जरी हे अत्यंत कठीण असले तरी साप योग्यरित्या ओळखणे उपचारात मदत करू शकते. तसेच, तुम्ही खालील पायऱ्या लगेच केल्याचे सुनिश्चित करा:

    • चाव्याभोवती स्वच्छ, कोरडी पट्टी गुंडाळा.
    • सूज आणि वेदना कमी करण्यासाठी, प्रभावित भागात स्वच्छ, थंड कॉम्प्रेस किंवा ओले ड्रेसिंग लावा.
    • श्वासोच्छवास आणि हृदय गती यावर लक्ष ठेवा.
    • सूज आल्यास, अंगठ्या, घड्याळे आणि घट्ट कपडे काढून टाका.
    • चावण्याच्या वेळेची नोंद करा जेणेकरुन आवश्यक असल्यास आपत्कालीन कक्षाच्या आरोग्य सेवा प्रदात्याला त्याची तक्रार करता येईल.
    • आपत्कालीन कक्षातील तज्ञांना सूचित करण्यासाठी, साप कसा दिसतो, त्याचा प्रकार किंवा त्याचा आकार लक्षात ठेवा.

    आपत्कालीन औषधे

    • संसर्ग टाळण्यासाठी किंवा बरा करण्यासाठी अँटिबायोटिक्स वापरतात
    • वेदना औषध
    • सापाच्या प्रकारावर आणि लक्षणांच्या तीव्रतेवर अवलंबून, विशिष्ट अँटीव्हेनम प्रशासित केले जाईल.

    ही सर्व आवश्यक खबरदारी असली तरी, सर्पदंशासाठी सर्वात प्रभावी उपचार म्हणजे अँटीवेनम. चाव्याव्दारे अँटीवेनम लवकरात लवकर घ्या. सापाचा आकार, रंग आणि आकार जाणून घेतल्याने डॉक्टरांना परिस्थितीसाठी कोणते अँटीवेनम योग्य आहे हे निवडण्यात मदत होते.

    खालीलपैकी काहीही करू नका:

    •  साप उचलू नका किंवा पकडण्याचा प्रयत्न करू नका. विषारी सापाला कधीही स्पर्श करू नका, जरी तो मेलेला किंवा शिरच्छेद केला असला तरीही.

    • * जर तुम्हाला चावा घेतला असेल तर लक्षणे दिसण्याची वाट पाहू               नका; ताबडतोब वैद्यकीय लक्ष द्या.
    •  * वेदना कमी करणारी औषधे घेऊ नका.
    •  *  टूर्निकेट लागू करू नका.
    •   *  जखमेवर बर्फ लावू नका किंवा पाण्यात बुडवू नका.
    •  * जखमेवर चाकूने कापू नका किंवा कोणत्याही प्रकारे कापू नका.
    • *  विष काढण्याचा प्रयत्न करू नका.
    •  * वेदना कमी करणारे म्हणून अल्कोहोल वापरू नका.
    •   * इलेक्ट्रिक शॉक किंवा लोक उपायांचा वापर केला जाऊ नये.

उष्णतेची लाट

 उष्णतेची लाट

उष्णतेची लाट हा असामान्यपणे उच्च तापमानाचा कालावधी असतो, जो भारताच्या उत्तर-पश्चिम भागांमध्ये उन्हाळ्याच्या हंगामात उद्भवणाऱ्या सामान्य कमाल तापमानापेक्षा जास्त असतो. उष्णतेच्या लाटा सामान्यत: मार्च ते जून दरम्यान उद्भवतात आणि काही क्वचित प्रसंगी जुलैपर्यंत देखील वाढतात. अत्यंत तापमान आणि परिणामी वातावरणीय परिस्थिती या प्रदेशांमध्ये राहणाऱ्या लोकांवर प्रतिकूल परिणाम करते कारण ते शारीरिक ताण निर्माण करतात, ज्यामुळे कधीकधी मृत्यू होतो.

भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने (IMD) उष्णतेच्या लहरींसाठी खालील निकष दिले आहेत:

स्टेशनचे कमाल तापमान मैदानी प्रदेशासाठी किमान 40 डिग्री सेल्सिअस आणि डोंगराळ प्रदेशांसाठी किमान 30 डिग्री सेल्सिअसपर्यंत पोहोचेपर्यंत उष्णतेच्या लाटेचा विचार करण्याची गरज नाही.

जेव्हा स्टेशनचे सामान्य कमाल तापमान 40°C पेक्षा कमी किंवा समान असते तेव्हा उष्णतेची लाट सामान्य पासून 5°C ते 6°C असते तीव्र उष्णतेची लाट सामान्य पासून 7°C किंवा अधिक असते

जेव्हा स्टेशनचे सामान्य कमाल तापमान 40°C पेक्षा जास्त असते तेव्हा उष्णतेची लाट सामान्य पासून 4°C ते 5°C असते तीव्र उष्णतेची लाट सामान्य पासून 6°C किंवा अधिक असते

जेव्हा वास्तविक कमाल तापमान सामान्य कमाल तापमानाकडे दुर्लक्ष करून 45°C किंवा त्याहून अधिक राहते तेव्हा उष्णतेच्या लाटा घोषित केल्या पाहिजेत. उच्च दैनंदिन पीक तापमान आणि जास्त काळ, अधिक तीव्र उष्णतेच्या लाटा हवामान बदलामुळे जागतिक स्तरावर वारंवार होत आहेत. भारतालाही उष्णतेच्या लहरींच्या वाढत्या घटनांमुळे वातावरणातील बदलाचा प्रभाव जाणवत आहे, ज्या प्रत्येक उत्तीर्ण वर्षासह निसर्गात अधिक तीव्र असतात आणि मानवी आरोग्यावर विध्वंसक परिणाम करतात ज्यामुळे उष्णतेच्या लाटांच्या मृत्यूची संख्या वाढते.

उच्च दैनंदिन पीक तापमान आणि जास्त काळ, अधिक तीव्र उष्णतेच्या लाटा हवामान बदलामुळे जागतिक स्तरावर वारंवार होत आहेत. भारतालाही उष्णतेच्या लहरींच्या वाढत्या घटनांमुळे वातावरणातील बदलाचा प्रभाव जाणवत आहे, ज्या प्रत्येक उत्तीर्ण वर्षासह निसर्गात अधिक तीव्र असतात आणि मानवी आरोग्यावर विध्वंसक परिणाम करतात ज्यामुळे उष्णतेच्या लाटांच्या मृत्यूची संख्या वाढते.

उष्णतेच्या लाटांचे आरोग्यावर होणारे परिणाम

उष्णतेच्या लहरींच्या आरोग्यावर होणाऱ्या परिणामांमध्ये सामान्यत: निर्जलीकरण, उष्मा पेटके, उष्मा थकवा आणि/किंवा उष्माघात यांचा समावेश होतो. चिन्हे आणि लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:

उष्णतेचे क्रॅम्प्स: एडर्ना (सूज) आणि सिंकोप (बेहोशी) सामान्यत: 39 डिग्री सेल्सियसपेक्षा कमी म्हणजे 102 डिग्री फॅ.

उष्णता थकवा: थकवा, अशक्तपणा, चक्कर येणे, डोकेदुखी, मळमळ, उलट्या, स्नायू पेटके आणि घाम येणे.

उष्माघात: शरीराचे तापमान 40°C म्हणजेच 104°F किंवा त्याहून अधिक प्रलाभ, दौरे किंवा कोमा. ही संभाव्य प्राणघातक स्थिती आहे

पुनर्प्राप्त करा आणि तयार करा

जर तुम्हाला वाटत असेल की एखाद्याला उष्णतेचा त्रास होत आहे:

व्यक्तीला सावलीखाली थंड ठिकाणी हलवा

पाणी किंवा रीहायड्रेटिंग पेय द्या (जर ती व्यक्ती अजूनही शुद्धीत असेल)

त्या व्यक्तीला फॅन करा

लक्षणे खराब झाल्यास किंवा दीर्घकाळ टिकल्यास किंवा व्यक्ती बेशुद्ध झाल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या

अल्कोहोल, कॅफिन किंवा एरेट देऊ नका

हवामान बदलामुळे 21 व्या शतकात जागतिक तापमान आणि उष्णतेच्या लहरींची वारंवारता आणि तीव्रता वाढेल. हवेचे उच्च तापमान मानवी आरोग्यावर

 हवामान बदलामुळे 21 व्या शतकात जागतिक तापमान आणि उष्णतेच्या लहरींची वारंवारता आणि तीव्रता वाढेल. हवेचे उच्च तापमान मानवी आरोग्यावर 

परिणाम करू शकते आणि अतिरिक्त मृत्यू होऊ शकते. दिवसा आणि रात्रीच्या तापमानाचा विस्तारित कालावधी मानवी शरीरावर एकत्रित शारीरिक ताण निर्माण करतो ज्यामुळे जागतिक स्तरावर मृत्यूची प्रमुख कारणे वाढतात, ज्यात श्वसन आणि हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग, मधुमेह मेल्तिस आणि मूत्रपिंडाचे आजार यांचा समावेश होतो. उष्णतेच्या लाटा अल्प कालावधीसाठी मोठ्या लोकसंख्येवर तीव्रपणे परिणाम करू शकतात, अनेकदा सार्वजनिक आरोग्य आणीबाणीला कारणीभूत ठरू शकतात आणि परिणामी जास्त मृत्यू आणि सामाजिक-आर्थिक परिणाम (उदा. गमावलेली कामाची क्षमता आणि कामगार उत्पादकता) होऊ शकतात. ते आरोग्य सेवा वितरण क्षमतेचे नुकसान देखील करू शकतात, जेथे अनेकदा उष्णतेच्या लाटेसह वीज-टंचाई आरोग्य सुविधा, वाहतूक आणि पाण्याच्या पायाभूत सुविधांमध्ये व्यत्यय आणते. भारतात उष्णतेच्या लाटा सामान्यत: मार्च ते जून या काळात येतात आणि काही क्वचित प्रसंगी जुलैपर्यंतही वाढतात. देशाच्या उत्तर भागात दरवर्षी सरासरी पाच-सहा उष्णतेच्या लाटेच्या घटना घडतात. एकल घटना आठवडे टिकू शकतात, सलग घडू शकतात आणि मोठ्या लोकसंख्येवर परिणाम करू शकतात. 2016 मध्ये, बिहार, झारखंड, गंगेच्या पश्चिम बंगाल, ओडिशा, पंजाब, हरियाणा, चंदीगड आणि दिल्ली, राजस्थान, महाराष्ट्र, पश्चिम मध्य प्रदेश आणि गुजरातमध्ये तीव्र उष्णतेच्या लाटेचा परिणाम झाला. भारतात उष्णतेची लाट घोषित करण्याचा निकष काय आहे? जर एखाद्या स्टेशनचे कमाल तापमान मैदानी भागात किमान 40°C किंवा त्याहून अधिक आणि डोंगराळ प्रदेशात किमान 30°C किंवा त्याहून अधिक असेल तर उष्णतेची लाट मानली जाते. a) सामान्य उष्णतेच्या लाटेपासून निर्गमनावर आधारित: सामान्य पासून निर्गमन 4.50°C ते 6.40°C आहे तीव्र उष्णतेची लाट: सामान्य पासून निर्गमन >6.40°C आहे b) वास्तविक कमाल तापमानाच्या उष्णतेच्या लाटेवर आधारित: जेव्हा वास्तविक कमाल तापमान ≥ 450°C तीव्र उष्णतेची लाट: जेव्हा वास्तविक कमाल तापमान ≥47 c) जर वरील निकष हवामान उपविभागातील किमान 2 स्थानकांमध्ये किमान सलग दोन दिवस पूर्ण झाले आणि दुसऱ्या दिवशी घोषित केले. भारतातील किनारी स्थानकांसाठी उष्णतेच्या लाटेचे वर्णन करण्याचा निकष काय आहे? जेव्हा कमाल तापमान निर्गमन 4.50°C किंवा सामान्यपेक्षा जास्त असते, तेव्हा वास्तविक कमाल तापमान 370°C किंवा त्याहून अधिक असल्यास उष्णतेच्या लाटेचे वर्णन केले जाऊ शकते. भारतातील उष्णतेच्या लाटेचा सर्वोच्च महिना म्हणजे मे. उष्णतेच्या लाटा आणि आरोग्य उष्णतेच्या आरोग्यावरील परिणामांचे प्रमाण आणि स्वरूप हे तापमान घटनेची वेळ, तीव्रता आणि कालावधी, अनुकूलतेची पातळी आणि स्थानिक लोकसंख्या, पायाभूत सुविधा आणि संस्थांची प्रचलित हवामानाशी जुळवून घेण्याची क्षमता यावर अवलंबून असते. तपमान किती धोकादायक स्थितीचे प्रतिनिधित्व करते हे अचूक उंबरठा प्रदेशानुसार बदलते, इतर घटक जसे की आर्द्रता आणि वारा, मानवी अनुकूलतेची स्थानिक पातळी आणि उष्णता परिस्थितीसाठी सज्जता. उष्णतेचे आरोग्यावर होणारे नकारात्मक परिणाम अंदाजे आणि मोठे आहेत

पडीक जमीन आणि त्यांचे व्यवस्थापन

पडीक जमीन आणि त्यांचे
व्यवस्थापन
 
पडीक जमिनीची व्याख्या “निकृष्ट जमीन जी असू शकते
वाजवी प्रयत्नाने वनस्पतिवत् झाकणाखाली आणले, आणि जे
सध्या वापरात आहे आणि जमीन खराब होत आहे
योग्य पाणी आणि माती व्यवस्थापनाचा अभाव किंवा कारणास्तव
नैसर्गिक कारणे. पडीक जमिनीचा परिणाम जन्मजात/लादलेला असू शकतो
अपंगत्व जसे की स्थान, पर्यावरण, रासायनिक आणि
मातीचे भौतिक गुणधर्म किंवा आर्थिक किंवा व्यवस्थापन
मर्यादा”.
पडीक जमिनीचे वर्गीकरण
वेगवेगळ्या एजन्सींच्या विविध अंदाजांचा सामना केला
सारख्या नवीनतम तांत्रिक साधनांद्वारे फेकलेल्या डेटासह
रिमोट सेन्सिंग, याची अचूक व्याख्या स्पष्ट होते
विविध श्रेणीतील पडीक जमीन आवश्यक आहे. म्हणून, ए
नियोजन करून तांत्रिक कार्य दल गट स्थापन करण्यात आला
आयोग आणि राष्ट्रीय पडीक जमीन विकास मंडळ
(NWDB) श्रेण्यांच्या अचूक व्याख्येवर पोहोचण्यासाठी. द
तांत्रिक कार्य दलाने विकसित केलेली वर्गीकरण प्रणाली
गट आणि त्यानंतर 13 श्रेणींमध्ये किंचित सुधारित
पडीक जमिनी खालीलप्रमाणे आहेत.
1. गुलदस्त आणि/किंवा खडकाळ जमीन
2. स्क्रबसह किंवा त्याशिवाय जमीन
3. जलयुक्त आणि पाणथळ जमीन
4. क्षारता/क्षारत्वामुळे प्रभावित जमीन-किनारी किंवा अंतर्देशीय
5. लागवड क्षेत्र बदलणे
6. अप्रयुक्त / निकृष्ट अधिसूचित वनजमीन
7. निकृष्ट कुरणे/चराईची जमीन
8. लागवडीच्या पिकांखाली निकृष्ट जमीन
9. वाळू-वाळवंट/ किनारी
10.खाण/औद्योगिक पडीक जमीन
11. नापीक खडकाळ/ खडकाळ कचरा/ पत्रा खडक क्षेत्र
12.उभारलेले क्षेत्र
13. बर्फाच्छादित आणि/किंवा हिमनदी क्षेत्र

सांडपाणी आणि प्रदुषण नियंत्रण करणे हे आपले कर्तव्य आहे

 शंभर सव्वाशे वर्षांपूर्वी नगरांची लोकसंख्या मर्यादित होती. त्या वेळी जवळ जवळ सर्वत्रच प्रातर्विधी मोकळ्या जागेत करण्याची पद्धत होती. तसे पाहता ते सोयीचेही होते. गावे जरी नदी, नाल्याकाठी वसलेली तरी हे विधी सामान्यतः नदीपासून दूर केल्या जायच्या. मात्र वाढत्या लोकसंख्येसोबत गावे, शहरे फुगत गेली. घराशेजारी संडास झाले. सेप्टिक टॅंक किंवा शोषखड्डे आले.

शहराची वाढ आडवी होण्याऐवजी उभी - बहुमजली इमारतींमध्ये होऊ लागली. मर्यादित जागेत अधिक सांडपाणी तयार होऊ लागले. दुर्गंधी अन् रोगराई टाळण्यासाठी गटारी व त्याही पुढे जात बंदिस्त गटारी आल्या. त्यांचे आकारमान वाढल्यावर पुढे सिवरेज लाइन्स आल्या. आपले घर परिसर आणि शहरे स्वच्छ ठेवण्यासाठी हा प्रवास होत गेला तरी हे वाढलेले सांडपाणी परिसरातील पाण्याच्या प्रवाहात सोडले जात होते. कारण ते सर्वांनाच सोयीचे वाटत होते.

त्याची कारणे सामान्यतः पुढीलप्रमाणे...

१) त्या काळी नद्या, नाले बारमाही वाहत्या असत. त्यातून वाहणाऱ्या शुद्ध पाण्याच्या तुलनेत सांडपाणी खूप कमी असल्यामुळे सांडपाण्याचा नकारात्मक परिणाम कमी होता.

२) पूर्वी सांडपाण्यामध्ये बहुतांश सेंद्रिय घटकच असत. मैल्यासोबत अंगाचे व धुण्याचे साबणही बऱ्यापैकी सेंद्रिय व नैसर्गिक वनस्पतिजन्य घटकांपासून बनवलेले असत. मैल्यातील मूळ सूक्ष्मजीव, पाण्यातील सूक्ष्मजीव, सूर्यप्रकाश या सर्वांमुळे त्या सर्व सेंद्रिय घटकांचे विघटन होई. पाण्याच्या वाहण्याच्या किंवा स्थिरतेच्या प्रमाणानुसार त्याचा वेळ कमी अधिक असे इतकेच. वाहत्या पाण्यात काही अंतरातच पाणी पुन्हा पिण्यायोग्य शुद्ध व्हायचे.

३) जवळपास प्रत्येक छोट्या मोठ्या नद्या किंवा प्रवाहांवर बांध, बंधारे किंवा धरणे झाल्यामुळे प्रवाह ठप्प झाले. ही धरणे क्षमतेपेक्षा अधिक भरली तरच पावसाळ्यात या नद्या थोड्याफार वाहत्या असतात. पुढे हे प्रवाह म्हणजे केवळ वाहते सांडपाणी अशीच स्थिती झालेली दिसते. नद्यांमध्ये फक्त सांडपाणीच वाहू लागले.

शेतकरी शेती अभ्यास की अनुभव

 कीटकनाशकांच्या वापराबाबत शेतकऱ्यांचे प्रबोधन होणे गरजेचे आहे. राज्यात कृषी सेवा केंद्रांच्या सल्ल्यानुसार मोठ्या प्रमाणात कीटकनाशकांचा वापर होतो. परंतु शेतकऱ्यांनी स्वतः कीड-रोगाचा अभ्यास करायला हवा. कोणत्याही पिकात आधी एकात्मिक कीड नियंत्रण उपयुक्त ठरते. त्यानंतर अगदी गरज असेल तरच रासायनिक कीटकनाशकांचा मर्यादित वापर करायला हवा.

पाणी यायचं बंद होईल..हे खरंच होऊ शकतं.......

 पाणी यायचं बंद होईल..हे खरंच होऊ शकतं.......

पाच-सातशे वर्षांपूर्वी, चंद्रगुप्त मौर्याने,कुणाशी विवाह करून कुठचा मौर्य जन्माला घातला,आणि महम्मद गजनी ने कुणासोबत काय दिवे लावले हा अभ्यासक्रम आता बास झाला..त्यापेक्षा पाण्याचे व्यवस्थापन अर्थात Water Management हा विषय शाळेच्या अभ्यासक्रमात समाविष्ट करायला हवा असं माझं वैयक्तिक मत आहे..तुम्ही शेतकरी असाल किंवा शहरी, हा विषय शिकलाच पाहिजे असं Compulsion असायला हवं..आज इजरायेल सारख्या देशात आपल्या १० टक्के पाऊस पडतो तरीही तिथे नंदनवन फुलू शकतं..ह्याचं कारण म्हणजे त्यांचा Water Management हा अभ्यास इतका पक्का आहे, कि एकदा नळातून पडलेलं पाणी, हे जवळपास सात वेळा Recycle & Reuse होऊनच शेवटी जमिनीवर पडतं..हे आपण अमलात का आणू शकत नाही ?

आपण स्वतःला 'शेती प्रधान 'देश म्हणवतो..आपल्याकडे मुबलक प्रमाणात पाउस पडूनही, आपल्याकडे पाण्याचे दुर्भिक्ष आहे ही लाजिरवाणी गोष्ट नाही ? पाउस पडायला आज चार दिवस उशीर झाला तर सगळ्यांची 'हवा टाईट ' होईल ही परिस्थिती येतेच कशी ? स्वतंत्र मिळून ७० वर्ष झाली तरीही आपल्याकडच्या पाइप-लाईन्स ह्या गळक्या किंवा फुटक्याच..एक पाईप लाइन फुटली तर लाखो लिटर पाणी, गटारात जातं आणि त्याचं कुणालाही वाईट वाटत नाही..एकाचाही जीव जळत नाही..

जपान मध्ये पाणी कसं वाचवतात हे फोटो नुसते इथे शेअर करून भागणार आहे का ?ते अमलात कोण आणणार ? इथे पाणी वाचवा हे ओरडायचं आणि दुसऱ्या दिवशी मात्र ३२ दात घासायला ३२ भांडी पाणी ओतायचं हे चालणार आहे का ? आज आपल्याला बटन दाबलं कि वीज मिळते, आणि नळ सोडला कि पाणी पडतं ह्याचा माज आलाय असं मला आता वाटतं..

गणेशोत्सव, नवरात्री-उत्सवात ,कुठलेतरी पांचट विनोद मारणारे कलाकार बोलावण्यापेक्षा,किंवा कुठल्यातरी हिडीस गाण्यांचा ऑर्केस्ट्रा ठेवण्यापेक्षा, 'पाणी वर्षभर कसं वाचवता येईल 'ह्यावर व्याख्यान देणारा एखादा वक्ता बोलवावा..सण-वार-उत्सव साजरा करताना सुद्धा पाण्याचा अपव्यय कसा टाळता येईल ह्याची खबरदारी प्रत्येक मंडळाने घ्यावी.प्रत्येक धर्माच्या लोकांनी, आपापल्या सणाला हे पाळायलाच हवं.गणपती असो कि बकरी-ईद,कुणीही ह्याला अपवाद असता कामा नये..शेवटी पाणी आणि वीज ही राष्ट्राची संपत्ती आहे..ती वाचवायलाच हवी..

आज आपण मंगळावर पाणी आहे का हे शोधायला यान सोडतोय..उद्या  पृथ्वीवर कुठे पिण्यासाठी पाणी सापडतंय का हे शोधण्यासाठी यान सोडावं लागेल..

प्रदूषणाच्या गंभीर समस्या .

नमस्कार ,

              आज आपण या पेज वर एक नवीन विषय घेऊन येत आहेत ,हा विषय म्हणजे प्रदूषण हा विषय आपल्या सर्वानसाठी नवीन नाही परंतु त्या बदल आपणास याची गांभीर्य किती.आहे ते आपणास आज कालच्या  बातम्या आणि समस्या एकून कळाल असेल.                                                                                  आज आपल्या समोर प्रदुषणाच्या खूप समस्या आहेत. जस कि जमीनीच प्रदूषण ,जल प्रदूषण ,ध्वनी प्रदूषण , वायू प्रदूषण ,कचऱ्याच्या समस्या ,जैव्विव्धेतेचा ऱ्यासओधोगिक प्रदूषण असे बरेच पर्दुषण आहेत त्यावर आपण चर्चा करणार आपल्याला माहित आहे .कि प्रदूषण हे दोन प्रकारे होते  ते म्हणजे ,नैसर्गिक प्रदूषण ,मानवनिर्मित प्रदूषण  नैसर्गिक प्रदूषण हे निसर्गातील घडामोडी मुळे होत असते .आणि त्याचे परिणाम हे खूप लवकर होतात जशे कि  ज्वालामुखी च्या उद्रेकातून होणारे प्रदूषण , चक्रीवादळ,वावटळ , जंगलातील आगी .वाळवंटातील धूर, महापुरे, , दुष्काळ ,अति ,पाऊस  नैसार्गिग साथरोग , असे बरेच कारणाने सुद्धा प्रदूषण होते .मात्र याची तीव्रता जरी जास्त असली तरी परिणाम मात्र जास्त नसतो या उलट मानवनिर्मित प्रदूषण हे खूप घातक आहेत ,ते आपण आपल्या डोळ्यांनी पाहत आहे. प्लास्टिकच्या मुळे वाढलेलं प्रदूषण आजच्या घडीला खूप प्रदूषणाला मदत करत आहे .                                                                                                                   जल ,वायू,तापमान ,जमीनीच प्रदूषण ,पूर , पर्यावरणाचा होत चाललेला रह्यास.या सगळ्याच कारण आज प्लास्टिक असल्याने आता कोठे सरकारने त्यावर बंदी सन आणली आहे .वास्तविक हि बंदी खूप आधी कराला पाहिजेत होती. असो झाली हे महत्वाच या वर जर आधी काही गांभीर्याने पावूल उचले असते तर कदाचित आजची परस्थिती काही वेगळी असती.

 सन २००४ मध्ये उपग्रहाद्वारे घेतल्या गेलेल्या छायाचित्रात गंगेच्या खोऱ्याभोवती धूर आणि धुक्याचा जाड थर दिसून आला.तेव्हा लोकांनी एक अंदाज काढला गेला कि वायव्य भारतात जाळल्या गेलेल्या लाकडामुळे या भागात मोठ्या प्रमाणात धुराचा थर पसरला असावा .असा अंदाज होता .पाकिस्तानच्या आणि मध्यपूर्वेतील वळवाळवंटातील धूळ हि या थरात मिसळलेली होती .उतरं भारतात होत असलेले हवेचे प्रदूषण हे या मागचे प्रमुख कारण होते .                                                                                                                                धूळ धूर व धुके यांच्या मिश्रनातून  तयार होणारे .धूरके हे हानिकारक असते .७०० वर्षा पूर्वी लंडन मध्ये स्मॉग ने ४००० हजार लोकांचे बळी घेतले होते .सन २००५ मध्ये घेण्यात आलेल्या छायाचित्र तून घनकचर्यामुळे पाणी मोठ्या प्रमाणात दुषित होत असल्याचे लक्षात आले .हवेचे प्रदूषण जल प्रदूषण कचरा आणि नैसर्गिक पर्यावरणाचे प्रदूषण हि भारतासमोरी आपल्या समोरील  समस्या आहेत .भारतात मागील काही वर्षाचा विचार जर केला तर असे लक्षात येते कि सन १९४७ते १९९५ या कालावधीत पर्यावरणाचे प्रदूषण अधिकाधिक होत गेले असे पहावयास मिळेल .मात्र त्या नंतर जागतिक बँकेच्या तज्ञांनी केकेल्या सर्वेक्षण नुसार असे लक्षात आले कि १९९५ ते २०१० या कालावधीत जगात सर्वाधिक वेगाने भारताने पर्यावरनिय समस्यांशी मुकाबला करून पर्यावरणीय दर्जा सुधारला मात्र तरीही प्रदूषण भारतासमोरील मोठे आव्हान अजून मोठ रूप घेताना दिसत आहे .आता झालेल्या २०२१ च्या जगातील सर्वात प्रदूषित शहरांच्या प्रदूषण   यादीमध्ये भारताच्या राजधानी आणि १० प्रमुख शेहरसारखे  शेहरे पहिल्या १० मध्ये ३ आपल्या भारतातील होते . पर्यावरण बिघडल्यामुळे विविध प्रकारचे आजार होत असून आरोग्याच्या अन्य समस्याही निर्माण होत आहेत .

महात्मा गांधींच्या संदेशाकडे दुर्लक्ष ..

भारतात प्रदूषणाची एवढी गंभीर परिस्थिती पूर्वी नव्हती .आपला देश मूळ कृषिप्रधान आहे .पण शेतीला सर्वाधिक महत्व न देता आपण कारखानदारीला महत्व दिले.' खेडी स्वयंपूर्ण बनवा ' या महात्मा गांधींच्या संदेशाकडे साफ दुर्लक्ष करून  ग्रामीण भागाकडे पूर्ण दुर्लक्ष करून भागाचा

 विकास आपण करू लागलो .शेतीकडे दुर्लक्ष झाले .आणि कारखान्दारीतील नोकरीला महत्व आले .कारखाने उभारला हवे होते मात्र ते पर्यावरणाला त्रासदायक न ठरणारे म्हणजेच पर्यावरण पूरक असायला हवेत .या कडे काटेकोरपणे लक्ष द्यायला हवे होते .मात्र तसे काही झाले नाही .पर्यावरण विषयक कायदे हि  प्रसंगी धाब्यावर बसवून आपण आपल्या सोयी साठी पर्यावरणाचा आणि इतर सजीवांचा जीव घेतला .                                                                         आज आपण जागतिक तापमानवाढीचा परिणाम भोगत आहे .चटके आज आपण सोसत आहोत .हे असेच राहिले तर आपण या पृथ्वीला नष्ट केल्या शिवाय शांत बसणार नाहीत . आज आपल्या प्रत्येक नैसर्गिक स्त्रोतांचे प्रदूषण होत आहे . काळजी घ्या . 

पूर महापूर

 पूर महापूर आजच्या घडीला आपल्या समोर आलेल एक नैसर्गिक संकट .संकट जरी नैसर्गिक असाल तरी त्याला कारणीभूत आपण आहे .ते कस आपण  या ब्लोग मध्ये कळेल . पूर महापूर म्हटल कि आपल्या डोळ्या समोर येतो  नदी,नाले पाण्याने तुतुंब भरून वाहत असलेले नदी पात्र नदीला पूर हा दरवर्षी आपल्याला पाहला मिळतोच .दरवर्षी भारतात पूर महापुरामुळे हजारो लोक आपला जीव गमावत असतात .सर्वात जास्त जीवित हानी हि नदी काठच्या समुद्राच्या काठच्या लोकांना बसत असतो .

पूर महापूर येण्याची कारणे ?

१ धरण तलाव भरल्याने तेथील पाणी बाहेर सोडल्याने नदीला पूर येतात .

२ समुद्रात भूकंप ,सुनामी आल्याने ठेथिल पाणी बाहेर येऊन नद्यांना पूर येतात .

३ हिम सखालन बर्फ वितळून जवळच्या नद्यांना पूर येतात .

४  ढग फुटी झाल्याने जास्त तर आपल्याकडील नद्यांना पूर येतात .

५  सतत  मुसळधार  पाऊस आल्याने जास्त तर आपल्या कडील नद्यांना पूर येतात .  

अपघाताने काही नद्यांना महापूर येतात ,धरण तलाव फुटल्याने नद्यांना पूर येतात .असे बरेच कारणाने  नद्यांना पूर येत असतात .

या सर्व कारणांचा विचार जर केला तर काही कारणाना आपण जबाबदार आहे , आज आपल्याला माहित आहे कि पूर महापूर आधी पण येत होते मात्र त्यामध्ये जीवित हानी एवढी होत नसे .कारण त्याकाळी कोणी आपल्या फायद्या साठी जमिनी जंगल नद्या यांचा आपल्या फायद्यासाठी वापर करत नसे . 

आज आपण आपल्या फायद्यासाठी नद्याचा वापर करून घेत आहे .आज नद्या हे वेवसाय  मध्यम बनले आहे .रेती मुरूम ,गाळ ,दगड ,आज नद्यान मधून उपसणे चालू आहे .उपसण्याला काही मर्यादा असतात .मात्र आज त्या कोणी  पाळत नाही ,जंगल तोड , खनिज खाणकाम जोरात चालू आहे . तसेच मानवच झालेलं नद्या वरच अतिक्रमण  यामुळे हि आजकाल पुरे जास्त प्रमाणात येत आहेत .आज आपण जर कोल्हापूर .सांगली .मिरज ,कोकण  नातील काही जिल्हे  आणि विदर्भ  तील  गडचिरोली ,भंडारा ,गोंदिया ,चंद्रपूर ,आणि वर्धा ,या जिल्हातील पुरांचा  विचार केला तर आपल्याला लक्षात येईल कि हे सर्व जिल्हे ,खानिजनी भरलेले  जिल्हे आहेत . या जिल्ह्यांचा विचार जर केला तर आपल्याला कळेल कि या जिल्ह्यात जंगल , खनिज साठे मोठ्या प्रमाणात आहेत .आणि आता त्या ठिकाणी  खनिज खोद्कन आणि जंगल तोड हि मोठ्या प्रमाणात होत असल्याने .जंगल जमिनी ह्या पाण्याला जास्त वेळ थांबू शकत नाहीत त्यामुळे पावसाच पडलेल पाणी जमिनीत मुरण्या आधीच  वाहून जात आहे .मोठ्या प्रमाणात जंगल तोड आणि खनिजांचा उपसा यामुळे पाणी थांबला जागा राहिल्या नाहीत . पूर्वी जंगल खूप घनदाट असत त्यामुळे पावसाच पाणी झाडावर पडून ते जमिनीत मुरात असे ,आणि जमिनी ह्या झाड आणि माती घाट  धरून ठेवल्याने  माती वाहून जात नव्हती त्यामुळे  पाणी हे जमिनीत मुरात असे .मात्र आज हि अवस्था झाली कि  नदी आणि जंगल हे मानवाच्या हस्तक शपामुळे  अधिसारख्या पाण्याला साठवण्यात असमर्थ ठरत आहेत .आज बहुतेक नद्या ह्या मातीने गळल्या गेल्या आहेत त्यामुळे त्या पाणी मुरण्यास असमर्थ ठरत आहेत .जंगल तोडीमुळे माती हि मोठ्या प्रमाणात वाहून येवून नदी खोली कमी झाली आहे त्यामुळे ,आज पडलेल पाणी साठवला जागा राहिली नाही . तसेच आज मानवाने जागेच्या हवेसाठी नदी काठावर घरे बंधली आहेत . नद्याच नैसर्गिक  अस्तित्व राहील नाही .त्यामुळे आज नद्यांना महापूर पूर येत आहेत .वाढत शहरी करण   हेही काही प्रमाणात पुराना कारणी भूत आहे .आज मोठमोठ्या सह्रापासून ते लहान गावात हि  विकासाच्या नावावर जी पर्यावरनाची  हानी करणे चालवली आहे ती .जसे आज प्रत्येक शहरात कॉन्क्रीट  बांधकामे झाली आहेत .त्यामुळे पडलेला पाऊस हा जमिनीत मुरला जात नाही . त्यामुळे पाऊस पडला कि ते पाणी थेट नदी ला जाऊन भेटते त्यामुळे पाण्याला मुरला जागा न मिळाल्याने ते नदी मध्ये येते,आता पाऊस पडला कि लगेच नदीत जाते .                                                                                             मात्र आधी अस होत नसे पाऊस पडला कि किमान २४ तास तरी लागत असे पाणी नदीला जायला त्यामुळे नदीत पाणी विसर्ग होत असे त्यामुळे नद्यांना जास्त पाणी येत नसे  त्यामुळे पूर जरी अला तरी त्याची तीव्रता  कमी असे ,त्यामुळे जीवित हानी काही होत नव्हती तसेच आधी चे लोक हे नदीपासून दूर आणि उंच ठिकाणी राहत असत त्यामुळे पुरामुळे जीव जाने हे होत नसे . आता मात्र पूर्वी सारख जीवन रहल नाही माणूस हा फायद्या साठी काही कराला तयार आहे .त्यासाठी जीव गेला तरी चालेल ..आता गरज आहे आपण परत ते दिवस आणून निसर्ग आणि माणूस एकत्र राहण्यासाठी प्रयत्न करण्याची चला तर मग करू प्रयत्न ..

 वायू  प्रदूषण 

आजच्या घडीला सर्वात जास्त त्रास होत असलेल प्रदूषण म्हणजे वायू प्रदूषण .आज आपण भारताच्या सर्वात मोठ्या शहराची आज काय अवस्था झाली आपल्याला सांगायची गरज नाहीय .दिल्ही , मुंबई ,कोलकाता ,मद्रास , गुड गाव ,या शहरातील आज हवा कशी आहे .आणि तेथील लोक कसे सहन करतात हे आपल्याला माहित आहे .                                                                                             वायू प्रदूषण हे आज सर्वात जास्त जर होत असेल तर ते वाहणा मुळे आणि औधोगिक करणातून निघणार्या धुरा मुळे होते .तसेच ग्रामीण भागात गोवर्या /सेणी लाकूड आणि कचरा यांचा इंधन म्हणून वापर केला जातो .आजही भारतातील ग्रामीण भागात सुमारे दहा कोटी लोक रोजच अशा प्रकारचे इंधन चुली मध्ये वापरतात असे एका सर्वेक्षणातून स्पष्ट झाले आहे .वायू प्रदूषणाचे हे एक प्रमुख कारण आहे .यामुळे कोळशाच्या पाच पट अधिक धूर या पासून निर्माण होतो .                                                                                                                          या शिवाय वाहनामधून निघणारा धूर आणि कारखान्यातून बाहेर पडणारा धूर यामुळे हवेचे मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होते .उर्जेसाठी मोठ्या प्रमाणात  लाकूड ,शेतातील टाकाऊ कचरा वापरणारा भारत हा जगातील सर्वाधिक मोठा देश आहे .आजही अक्टोबर ते डिसेंबर या काळात वायव्य भारत आणि उतरं भारत येथे मोठ्या प्रमाणात पिके जाळली जातात .त्याचाच परिणाम आज दिल्ही गुडगाव  भोगत आहेत ,आज दिल्ही  मोठ्या प्रमाणात वायू प्रदूषण कमी करण्यावर पैसे खर्च करत आहे , आजही  त्या भागात उघड्यावर सुमारे ५० कोटीटन एवढा कचरा जाळला जातो .त्यातूनच पंजाब ,दिल्ही आणि पश्चिम बंगाल मधील नद्या च्या काठावर मोठ्या प्रमाणात धुके धूर आणि प्रदूषण युक्त हवेचा थर निर्माण झालेचे आढळते .                                                                             शहरी भागात वाहने आणि कारखाने हीच प्रदूषणाची महत्वाची कारणे आहेत .प्रदूषणामुळे आजही भारतात तीन लाख लोक अकाली मुत्यु मुखी पडत आहेत .जगातील सर्वात प्रदूषण युक्त शहरामध्ये भारताची ५ शहरे येतात . आणि जगातील दह देशामध्ये भारताचा क्रमांक लागतो .आज भारतात शहरीकरण आणि औधोगीकरण यांमुळे भारताच्या हवामानाचा दर्जा ढासळला आहे .                                                                                                                                                                 जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अहवालानुसार गुडगाव दिल्ही हे सर्वाधिक प्रदूषण युक्त दहा शहरातील एक शहर आहे .वायू प्रदूषणाने आज दिल्ही तील  स्वशन आणि त्वचा विकार वाढला आहे .दिल्हीत स्मॉग मुळे श्वासण  विकाराचे रुग्ण खूप वाढले आहेत .त्यामुळे तेथील सरकारला वेळोवेळी उपाययोजना कराव्या लागतात आज दिल्ही तील सर्वात जास्त सरकारला पैसा हा हवेचे प्रदूषण कमी करण्यावर खर्च करावा लागत आहे .गेल्या वीस वर्षात वाहनामुळे होणाऱ्या प्रदूषणाच्या प्रमाणात आठ पटीने वाढ झाली आहे .त्याच मुळे आज केंद्र सरकारला वाहनाच्या क्र्याब धोरनाला लागू कराव लागल .आज आपण वायू प्रदूषण हे फक्त वाहन पासून च नाही तर आपल्या घरातून सुद्धा मोठ्या प्रमाणात करत असतो .घरातील कचरा  प्लास्टिक जाळून आपण हवेचे प्रदूषण करत असतो .आज आपल्याला माहित आहे कि .प्लास्टिक जाळल्याने खूप घटक रसायने बाहेर पडतात तरी आपण ते जळत असतो . आज जवळ पास सर्वच शहर हे आपला कचरा जळतात इंदोर आणि एक दोन शहरे सोडली तर कोठेच कचर्याचे वर्गीकरण करून विलेवाट लावली जात नाही .खर तर आपण आपल्या घरा पासून कचर्याची वर्गीकरण करून विलेवाट लावली पाहिजेत .आजच्या प्रत्येक घरात रोजच कचरा  तयार होतो .जर आपण आपल्या कचर्याची आपणच वर्गीकरण करून विलेवाट लावली तर .जसे ओला कचरा हा आपण गांडूळ ,कॉम्पोस्ट ,नाडेप.खत तयार केल तर आणि इतर निघणारा घन कचरा परत रीसायकलिंग  करिता द्यायचा .त्याने प्रदूषणाला आळा बसणार हे नक्की ,असे खूप छोटी कामे आहेत ,ज्यातून आपण प्रदूषण होण्या पासून रोखू शकतो गरज आहे ते आपण अमलात आणण्याची .

औधोगीकरणामुळे वाढते प्रदूषण ?

 औधोगीकरणामुळे वाढते प्रदूषण ?

  

वाढती लोकसंख्या हा आणखी एक महत्वाचा प्रश्न आहे .ग्रामीण भागातून शहराकडे होणाऱ्या प्रचंड स्थलांतर यामुळे शहराच्या यंत्रणेवर आणि अर्थ कारणावर मोठाच बोजा पडतो .या लोकसंखेच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि रोजगारासाठी दिवसंदिवस कारखाने आणि उधोगांची संख्या वाढत आहे .उर्जा निर्मितीसाठी वापरल्या जाणार्या कोळशामुळे देशाची उर्जेची निम्याहून गरज भागते .त्यापैकी दोन तृतीयांश उर्जा हो उधोग धंदे यात वापरण्यात येते .कोळशाच्या राखेमुळे मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होते .                                                                                                                                                  गेल्या ४० वर्षात त्यामुळे कार्बन उत्सर्जनाच्या आणि मिथेन सारख्या हरीतगुह  वायूच्या (ग्रीन हाउस  गैसेसच्या ) प्रमाणात ९ पट वाढ झाली आहे .कार्बन उत्सर्जन जर थांबवायचे असेल तर विजेचा वापर कमी करावा लागेल गरज असेल तरच वीज  विजेवर चालणारे उपकरणे वापरावे लागतील तरच कार्बन उत्सर्जन कमी होईल .नाहीतर आपल्याला कोळशाला पर्याय  शोधावा लागेल .विजेचे नवीन सोर्स शोधावे लागतील .सोलर .वाटर .पवन उर्जा  निर्मित  यावर किवा बायो गस  निर्मितीतून वीज निर्मित करावी लागेल .त्यामुळे .आपण कार्बन उत्सर्जन कमी करू .तसेच विजेचा होणारा  वापर हा काही कमी करावा लागेल .त्यामुळे कार्बन मुळे होणारे प्रदूषण कमी होईल .                                                                                                                                                            दुसरा महत्वाचा प्रदूषक वायू म्हणजे  मिथेन वायू हा वायू आजच्या खूप मोठ्या समस्या निर्माण करत आहे .तापमान वाढ हि एक समस्या यामुळे होत आहे .जगातील प्रमुख मिथेन उत्सर्जन करणाऱ्या देशाच्या यादी मध्ये भारत हा ३ स्थानी आहे जगातील दुध उत्पादन करणारे म्हणजे पशुधन असणारे देश हे सध्याच्या मिथेन उत्सर्जन निर्मित  कारणीभूत ठरत आहेत .मिथेन गैस हा आपल्या कडील शेन या पासून निर्मित होत आहे .आधी हा गैस आपण कारखाने या मध्ये उत्पादन करत होतो .मात्र आता हा गैस नैसर्गिक पाने तयार होत आहे .ग्रामिन भागत आजही जनावराचे माल मुत्र आपण उघड्यावर फेकून देतो .त्यामुळे त्यामधून निर्माण होणारा मिथेन गैस हा वातावरणात मिसळून आज तापमान वाढीला तसेच अनेक समस्यांना पूरक ठरत आहे . जनावराचे माल मुत्र जर आपण वेवस्थित खड्यात टाकले आणि झाकून ठेवले तर त्याचे खतात रुपांतर होऊन चांगले खत मिळेल .जर आपण असे नाही केल तर त्याचा परिणाम आपण आज भोगत आहोत .आहेत .रोगराई तापमान वाढ ,कचरा ,प्रदूषण ,डास ,झुरळ उंदीर ,जनावरे यांच्या मार्फत रोगराई पसरणार आणि आपण ते पसरू देणार .                                                                                            काय मग आज पासून करणार न मग ह्या दोन गोष्ठी , वीज कमी वापरणार , जणावरचे मल मुत्र खड्यात टाकणार आणि प्रदूषण कमी करणार .तर आज आपण औधोगिक करणामुळे होणारे प्रदूषण जसे कार्बन आणि मिथेन मुळे होणारे प्रदूषण यावर माहिती घेतली .आणि प्रदूषण कमी करण्यासाठी काय करावे यावर चर्चा केली मग आज पासून आपण या सर्व गोष्टी वर विचार करणार ..तर आपण प्रदूषण या विषयाला  समजून घेणार. 

thanks to ..

भारतीय सण उत्सव आणि प्रदूषण ?

आज आपण भारतीय सण उत्सव आणि प्रदूषण या विषयावर काही चर्चा करणार आहोत .भारत हा सर्वधर्मसमभाव आणि अनेक धर्म मिळून बनलेला .देश आहे त्यामुळे आपण जास्त खोलवर न जाता वर वर माहिती घेऊ फक्त आपणास माहित होण्या करिता जसे कि आपणास माहित आहे .                                                                    कि आपण भारतात जवळजवळ प्रत्येक  महिन्यात ५ सण साजरे करत असतो .पूर्ण भारत भर हे साजरे होत असतात प्रत्येक सन जर विचार केला तर आपल्यायला माहित आहे .कि आज काल आपण सन साजरे करताना पर्यावरण आणि प्रदूषण या गोष्टी ला जास्त महत्व देत नाही .कारण आपण जास्त महत्व हे सण साजरे करण्याला देत असतो .आधी काळी सर्व सण हे पर्यावरण पूरक सण असत मात्र आजकालचे सण हे पर्यावरण पूरक राहिले नाहीत .                                                                                                                                                                                        आज आपण खूप लहान लहान गोष्ठी पण पर्यावरणाला हानी पोहचवतात जसे कि दिवाळी आज आपण दिवाळी साजरी करतो .मात्र त्याच बरोबर आपण पर्यावरणाचा प्रदूषण नाला हातभार लावत असतो .या मध्ये सर्व प्रकारचे प्रदूषण येतील .जल जमीन वायू ध्वनी कचरा असे बरेच प्रदूषण आपण या सण उत्सवातून निर्माण करत असतो ,फक्त दिवाळीच सण नाहीतर प्रत्येक सणातून पर्यावरण प्रदूषण होत आहे आज . ते सण  कोणतेही असो .पूर्वी  सण साजरे होत मात्र ते सण सर्व पर्यावरन पूरक असत .त्यामध्ये पर्यावरन आणि निसर्ग याची काळजी घेतली जात असे .                                                                                                                                                                                                              आज आपण वाढदिवस पासून ते लागण  विधी पर्यंत सर्व कार्याक्रमात कचरा प्रदूषण करत असतो .आपण आताचे सर्व सन हे फक्त देखाव्य साठी करत असल्याने आपण पर्यावरण प्रदूषणाकडे दुर्लक्ष करत आहे . अधिकाळी सण साजरे होत .त्यामध्ये निसग पूजन होत असे आणि मग सण साजरे होत असत .मग तो सण कोणताही असो त्यामध्ये निसर्ग पूजन होत असे वाढदिवस असो कि लगण किवा अंत्यविधी या मध्ये प्रथम प्राधान्य हे निसर्गाला दिले जात असे आज आपण ज्या चाली रिती प्रमाने सण साजरे करतो ते आधी पण हो त होते मात्र आपण आता ते सन आपल्या सोई प्रमाणे साजरे करत आहे .त्यामुळे आपण आपल्या सोई साठी निसर्ग पर्यावरण याचा जीव घेत आहोत .आजही ते पूर्वी सारखे सण साजरे करता येतात मात्र आपली तयारी नाहीय कष्ट  करण्याची आज आपल्याला सर्व रेडीमेड पाहिजेत म्हणून आज आपण आपल्या सोई मुळे पर्यावरणाला गमावत  आहे .                                                                                                                                                                                             वेळ अजून हि गेली नाहीय गजर आहे आपण आपल्यात थोडा बदल आणि कष्ट करण्याची चला तर मग या वर्षी पासून आपण सर्व एक निश्चय करू पर्यावरण पूरक सण साजरे करू .निसर्ग सजीव यांना त्यांच्या मनाप्रमाणे जीवन जगू देऊ .

कचरा

 आज आपण कचरा या विषयावर चर्चा करणार आहोत .कचरा शब्द बोलताना आपणास घन वाटत असेल पण आपण जेव्हा करतो तेवा .आपणास काही वाटत नसेल आपणच करणार आणि बोलणार आजच्या घडीला आपल्या सर्व समोर हि एक खूप मोठी समस्या आहे .ती म्हणजे कचरा.                                                                                                                   आज  भारतातील शहरामध्ये दरवर्षी दहा कोटी टनाहून अधिक घन कचरा निर्मित होतो .आज प्रत्येक ठिकाणी गाव असो कि शहर  कचरा हा पहावयास मिळतोच ठिकठिकाणी कचर्याचे ढीग साचून राहिले असताना .                                                                                                                                                               सन २००० मध्ये सर्वोच न्यायालय याने दिलेले कचरा व्यावस्थापनाचे आदेश आपण धाब्यावर बसवले आहेत .नियम कोणी पळत नाही .आज कोणी कोठेही कचरा करताना दिसत आहे आणि लोकांना त्यादल काही वाटत नही . कचर्याचे रिसायकलिंग करणे आवश्यक असताना केले जात नाही .सुमारे ४० टक्के कचरा उचललाच जात नाही महानगर पालिका ,ग्राम पंचायत ,नगर परिषद या बदल काही नियम उपाय योजना करताना दिसत नाहीत .त्यामुळे लोकांना याच काहीच वाटत नाही .ऑर्गनायझेशन फॉर इकॉनॉमिक कॉर्पोरेशान अंड डेव्हलपमेंट च्या  अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे कि वैधकीय कचऱ्याविषयी  कायदे आणि नियम निर्बंध असतानाही ते पाळले जात नाहीत .एका अभ्यासानुसार भारतातील सामारे निम्मा वैधकीय  कचरा सरळसरळ इतरत्र कचऱ्यात फेकला जातो.                                                                                            आज प्रत्येक जिल्यात मेडिकल वेस्ट बाबत समिती आहे .वेस्ट मानेज्मेंट करण्याकरिता .मात्र ते काही करताना दिसत नाहीत .ते फक्त त्यांचा फायदा पाहतात आणि कामे करतात .                                                                                                                          आज मोठ्या प्रमाणावर कचरा डेपोमधून ग्रीन हाउस वायू मोठ्या प्रमाणात बाहेर पडत असतो .माशा ,डास,झुरळे,उंदीर आणि इतर प्राण्यामुळे तिथून मोठ्या प्रमाणात रोगराई पसरते .सन २०११ मध्ये कचऱ्या पासून उर्जानिर्मिती चे प्रकल्प कित्येक शहरात उभारण्यात आले आहेत .तरीही कचरा हा प्रश्न सुटलेला नाही .गरज आहे आपण ठरवण्याची.

जल प्रदूषण

जल प्रदूषण हि आजच्या घडीला खूप महत्वाची समस्या आपल्या समोर आहे .कारण पाण्या वाचून आपण सजीव राहू शकत नाही .                                                              जल प्रदूषण म्हणजे पाणी पिण्यासाठी उपयुक्त न राहणे ,त्यातील प्राणवायू प्रमाण कमी होणे म्हणजे जल प्रदूषण .                                                                                                             आज आपण घरगुती सांडपाण्याचे व्यावस्थापन योग्यप्रकारे केले जात नाही .त्यामुळे मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होते .सांडपाण्यावर प्रक्रिया करणाऱ्या यंत्रणा सुस्थितीत नसल्यामुळे या प्रकिया व्यावस्थित केल्या जात नाहीत .अपुरे आणि मर्यादित ज्ञान यामुळे आपण सांडपाणी या वर काही प्रक्रिया करू शकत नाही .त्यामुळे सांडपाण्याचे बाष्पीभवन तरी होते किवा जमिनीत मुरून जाते .काही ठिकाणी सांडपाणी डबकी तयार होतात .आणि अनेक प्रकारच्या रोगांना कारणीभूत ठरतात .                                                                                                   भूगर्भातील जल साठ्यांचे  सांडपाण्यामुळे प्रदूषण होते .सतत येणाऱ्या पुरामुळे पाणथळ जागा नष्ट होतात .आणि घन कचरा मोठ्याप्रमाणात पाण्यात मिसळतो .याशिवाय अनेक ठिकाणी नाले ,नद्या यांच्या  पात्रात कचरा फेकला जातो .घरातील आताचे पाणी हे खूप घटक रसायने घेऊन बाहेर पडते जसे कि साबण ,शाम्पू ,ओईल , बराच काही आता आपण हे नदी नाल्यात सोडत असतो .                                                                                                                           आज देशाच्या सर्वच भागात नद्या आणि  तलावांच्या काठावर अनेक कारखाने उभे आहेत .शिवाय शेतेही आहेत .शेतामध्ये वापरले जाणारे  किड नाशके आणि खते यांच्यातील रसायने आज नद्या च्या पाण्यात आढळली आहेत .नद्यांच्या पाण्यात अंघोळ करणे ,कपडे धुणे भांडी घासणे याच बरोबर सकाळचा विधी करणे .या गोष्टी मुळे आज मोठ्या प्रमाणात जल प्रदूषण होते आहे . जल शुद्धीकरण करणे खूप खर्चिक बाब असल्याने सर लोकांना करता येईल एवडे सोपे नाही त्यामुळे आज या सर्वातून साथीचे व  रोग रोग पसरतात . त्यामुळे जल प्रदूषण कमी करणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे हे .जर असेच राहिले तर आपल्याला पाणी पिण्यासाठी  मिळणार नाही .                                                                                           १० वर्ष पूर्वी  गावातील  नदी  नाल्यातील सुद्धा पाणी  पिण्यासाठी  वापरले जात होते .मात्र आता ती परिश्तिती राहिली नाही .आधी सारखे नदी नाल्यातील पाणी हे पिण्या योग्य राहिले नाही .आज  त्या नदी  नाल्यात आपण केलेली घाण आपण टाकत आहे .त्यामुळे ते नदी नाले आता पूर्वी सारखे पाणी शुद्ध देऊ शकत  नाहीत .आज प्रत्येक गावातील नदी ओढे  नाले  हे गावातील सांडपाणी ,कचरा , प्लास्टिक मानवी मलमूत्र  यांनी आणि  मृत प्राणी यांनी हे नदी नाले दुषित झाले आहेत .आज गावातील महिला नदीत सांडपाणी बरोबर  भांडी धून या मुळे नदीत धूत असल्याने पाणी दुषित होत आहे . तसेच जनावरे मूत झाली कि ते नदीत आणून टाकली जातात .त्यामुळे तेथील पाणी दुषित होत आहे .                                                                           तसेच आज प्रत्येक शेतात खत ,तणनाशक ,कीडनाशक ,औषध  फवारली जातात . शेतातील ते रसायने पाणी पावसा सोबत नदी नाल्यात येतें त्यामुळे पाणी प्रदूषित होत आहे .तसेच आज  आपण स्वच्छ भारत अभियान  मध्ये  बांधलेले स्वचालाय याचे पाणी सुद्धा नदी नाल्यात सोडल्याने पाणी दुषित झाले आहे .                                                                    तसेच आज सर्वात जास्त  लोक हे देव धर्माच्या नावाखाली  पूजा पूजेच साहित्य  धार्मिक विधी हे केल्या नंतर  सर्व नदी तलाव किवा विहरी मध्ये टाकतात त्यामध्ये  राख ओईल .असल्याने ते पाण्यावर तरंगून पाणी प्रदूषित करतेच सोबत पाण्यात असलेले सजीव यांना मारण्याचे काम करत असते . तसेच  काही मूर्ख  लोक स्वताच्या फायद्या साठी पाण्यात विषारी औषधे  टाकून पाणी दुषित करत असतात . वरील पैकी कोणीही हि एक कृती केली नाहीतर  हे होणार प्रदूषण होणार नाही . करा प्रयत्न  होईल .

जमिनीचे प्रदूषण !

जमिनीचे  प्रदूषण ,

                          आज आपण जमिनीचे प्रदूषण का असे कोण कशामुळे झाले यावर प्रकाश टाकणार आहोत ,जमिनीचे प्रदूषण होण्या मागे दोन गोष्टी आहेत .ते म्हणजे नैसर्गिक आणि मानव निर्मित या मध्ये आपण दोन्ही   पाहणार आहोत .                                                                                                                                                      वृक्ष तोड पूर वार्यामुळे जमिनीची धूप होते .पुराचे पाणी शेतात साचून राहते .रासायनिक खते आणि कीटकनाशके यांच्यामुळे जमिनीतील आम्लता आणि क्षाराचे प्रमाण वाढते .यामुळे भारतातील सुमारे ४५ टक्के शेतजमिनी निकृष्ट बनली आहे .जंगल तोड अशाश्वत शेती खाणकाम आणि भूगर्भातील पाण्याचा प्रचंड उपसा हि यामागची मुख्य करणे आहेत .कारखान्यातून सोडली जाणारे रासायनिक सांडपाणी ,वैधकिय व इतर कचरा घरगुती सांडपाणी इ .मुळे जमिनीचे प्रदूषण होते .एकून सुमारे १४७ दश लक्ष हेक्टर जमीन निकृष्ट बनली आहे .या सर्वामुळे अन्न आणि पर्यावरणाचा दर्जा घसरत चला आहे.                                                                                              आज एक नवीन समस्या जानिनीच्या प्रदूषणाला कारणीभूत आहे असे म्हटले तरी चालेल ती म्हाणजे वाढती लोकसंख्या या मुळे शहरे गावे वाढली रस्ते इमारती  वाढली मानवाच्या अवास्तव प्रधेमुळे जमिनीची  गुणवत आणि महत्व कमी होत गेल .मानव आपल्या फायद्या साठी जानिनीचा हवा तसा वापर करू घेत आहे .त्यामुळे आज शेहरा जवळील  जमिनी ह्या नापिक  बनल्या  त्या ठिकाणी शहरातील संड पाणी अतिक्रमण  कचरा . वाढते  शहरीकरण या सर्वांचा जमिनीवर परिणाम म्हणजे जमिनी नापीक अशा प्रकारे जानिनीचे प्रदूषण वाढले आहे .तशेच आज आपण पाहत आहोत कि या वेळेला सर्व भारत भर जे रस्ते इमारती  नवीन बांधकामे केली जात आहेत .त्यामुळे झाडे  खूप तोडली जात आहेत तसेच त्यामुळे आज जमीनीच  खूप मोठ्या प्रमाणात प्रदूषण होताना दिसत आहे .                                                                                                         आज एक  १०० किमी रस्ता बांधला असेल तर अंदाजे  १० लाख झाडे तोडली  गेली ,जेवडी झाडे तोडली गेली त्याच्या  पाच पट तरी झाडे लावली गेली पाहिजेत होती मात्र आज तास झालेलं दिसत नाही . तसेच प्रत्येक शहरात आज वाढलेलं शहरीकरण आणि कॉक्रीटी करण यामुळे शेहरात जमिनी शिल्लक राहिल्या नाहीत .तसेच लोकांच्या वाढत्या  गरजा  मुळे माणूस त्याला पाहिजेत तसे जमिनीचा वापर करत आहे .त्यामुळे जमीनीच प्रदूषण वाढत आहे .वाढती लोकसंख्या सर्वात जास्त जमिनी ला  वापर वाढवून प्रदूषण करत आहेत .

thanks to .....

झाडे त्यांची उपयुक्तता

नमस्कार ,

                             आज आपण या पेज वर आपल्या गावात परिसरात असलेलेया झाडण बदल त्यांच्या उपयुक्ते बदल या ब्लोग मध्ये माहिती करून घेणार आहोत 

आपले गाव ,गावाचे वातावरण ,तिथले पर्जन्यमान ,आपला उदेश आणि आपली गरज ओळखून झाडे लावली तर त्यांची उपयुक्तता आणखी वाढेल .त्यानुसार आपण  कोणती कोठे झाडे लावावीत ते पाहूया ..

#प्रदूषण नियंत्रणासाठी म्हणजे वातावरणातील प्राणवायूचे प्रमाण वाढवण्यासाठी लावायची झाडे .--पिंपळ, अमलतास ,सेलम ,कदंब,गुलमोहर ,बाम्बुसा,वल्ग्यारीस.तुळस वड.

#वातावरणातील प्रदूषित कण शोषून घेणारी झाडे .--उंबर ,पळस ,सीताफळ ,जांभूळ ,सप्तपर्णी ,आवळा ,चिंच ,मोह ,बेल ,कडूनिंब ,पुंत्र्जीवा ,तेंदू ,आंबा ,चारोळी,अमलतास ,जारूळ, लेन्दिया ,अशोक ,सेनल ,गुग्गळ..

वातावरणात सुगंध पसरून हवेतील प्रदूषण थांबण्यासाठी .---बेल,अमलतास ,लेमनग्रास ,बांबू ,सफेद कचनार ..

#सांडपाण्याच्या जागेत लावायची झाडे --चिंच ,बोर ,कार्दाडी ,जांभूळ ,साजड,अर्जुन ..

#शोभेसाठी  लावायची झाडे .--यामध्ये गुलमोहर,पळस ,कदंब ,कांचन ,अमलतास ,कॅशीया ,प्रजाती ,ज्याक्रांडा,नागचाफा ,सोनचाफा ,शंकासूर ,जारूळ,पेत्रोफोरम ,गलीरीसिडीया ,सेमल ,बॉटल ब्रश ,रेन ट्री,बकाण ,केशिया प्रजाती ,सिल्वर ओक ,सुरु ,निलगिरी ,अशोक ,चंदन ,महोगनी ,बदाम ,जंगली बदाम 

#गवताच्या प्रजाती --शेडा,मोठा ,मारवेल ,मुशी ,डोंगरी ,बेर ,धामणा ,ऱ्होडस ,हराळी,काळी ,कुसळी ,फुली ,फोकळ्या,फोराडी, परा ,घाण्या मारवेल ,

#शेताच्या बांधावर लावायची झाडे .--१कुंपणासाठी -एरंड ,मेंधी चिल्लर ,विलायती बाभूळ ,ग्लीरीसिडीया ..

 #धार्मिक स्थळाजवळ लावायची झाडे .--उंबर ,वड बेल  ,अर्जुन ,आंबा .आवळा ,कदंब ,कवठ ,कांचन ,कवठीचाफा ,पारिजात ,बकुळ ,बेल ,रुद्राक्ष ,सोनचाफा ,चंदन ,चिंच ,नारळ ,पांढरा चाफा ..

#गावाच्या रस्त्याच्या कडेला लावायची झाडे -गावात येणाऱ्या रस्त्याच्या दु तर्फा असलेल्या शेतांच्या बांधावर वड ,चिंच ,शिसू ,कडुलिंब ,आंबा ,निलगिरी ,करंज ,गुलमोहर ,बाभूळ ,अमलतास ,जांभूळ .हि झाडे रस्त्याने लावावीत त्यामुळे रस्त्याने सावली प्रदूषण  उष्णता ,ओक्शिजेन ,हिरवळ असे बरच फायदे आपल्याला रस्त्याने झाडे लावली  तर मिळतील.    कारण हि झाडे  प्रतिकूल परिस्थितीत वाढतात ,त्यामुळे आपण हि झाडे मिळेल तेथे लाऊ शकतो...

झाडे लावू  झाडे जगवू ! जीवन सफल सुखी बनवू !